Të gjithë e kemi pasur këtë ndjesi. Ndihesh i turpëruar dhe pastaj ajo skuqje e ngrohtë shfaqet në qafë dhe faqe. Sa më shumë që mendon për këtë, aq më i nxehtë dhe më i kuq bëhesh. Nëse dikush pyet: “Po skuqesh?”, kjo të bën të skuqesh edhe më shumë.
Atëherë, pse na ndodh kjo? Kur jemi tashmë të vetëdijshëm, kjo përgjigje e pavullnetshme mund të ndihet si një ndëshkim shtesë. Por shkenca evolucionare thotë se skuqja mund të ketë përfitime sociale.
Çfarë është skuqja?
Skuqja është reagimi i dukshëm i trupit tonë kur ndiejmë emocione të tilla si turpi, drojësia ose vetëdija. Shkaktohet nga një rritje e shkurtër e rrjedhjes së gjakut në lëkurën e veshëve, fytyrës, qafës ose gjoksit tonë. Kur një emocion shkakton skuqje, sistemi nervor simpatik – i cili kontrollon funksionet automatike të trupit – aktivizohet dhe çliron adrenalinën (epinefrinën). Kjo relakson muskujt e vegjël në enët tona të gjakut.
Adrenalina ngushton enët e gjakut, por në fytyrë bën të kundërtën – ato zgjerohen. Kjo do të thotë që më shumë gjak rrjedh në lëkurë dhe e bën fytyrën më të nxehtë. Ne skuqemi për shkak të këtij vërshimi të papritur të gjakut afër sipërfaqes së lëkurës.
Roli social i skuqjes
Njerëzit skuqen kur ndihen shumë të vetëdijshëm, gjë që në përgjithësi shkaktohet nga vëmendja e padëshiruar shoqërore. Pra, megjithëse sistemi “lufto ose ik” është i aktivizuar, skuqja nuk ka të bëjë me përgatitjen për rrezik. Në vend të kësaj, shkencëtarët besojnë se ajo evoluoi si një sinjal shoqëror, një mënyrë për t’u treguar të tjerëve se e njohim një gabim ose ndihemi të turpëruar.
Kjo mund të ndihmojë në ndërtimin e besimit, sepse njerëzit shpesh e shohin skuqjen e fytyrës si një shenjë ndershmërie ose sinqeriteti – veçanërisht pasi është e pavullnetshme. Një sërë emocionesh mund të na bëjnë të skuqemi – por mekanizmi është i njëjtë: një rritje e rrjedhjes së gjakut në fytyrë, gjë që na bën të ndihemi të nxehtë. Dallimi është se skuqja nga zemërimi, për shembull, vjen nga eksitimi dhe frustrimi, ndërsa skuqja nga sikleti vjen nga vetëdija dhe emocioni shoqëror.
Kush ka më shumë gjasa të skuqet?
Gratë dhe të rinjtë skuqen më shumë. Kjo mund të shpjegojë pse ky fenomen shpesh shoqërohet me rininë, vitalitetin dhe pjellorinë. Njerëzit me ankth social kanë gjithashtu më shumë gjasa të skuqen. Por, ndërsa plakemi dhe kemi më shumë përvojë jetësore, skuqemi më pak. Kjo mund të tregojë se jemi më të familjarizuar me normat shoqërore – ose më pak të shqetësuar për thyerjen e tyre.
Kur të kërkoni ndihmë
Meqenëse skuqja është një reagim i pavullnetshëm, nuk mund ta ndaloni pasi të ndodhë. Megjithatë, nëse keni skuqje që zgjat më shumë se disa ditë, shoqërohet me dhimbje ose ju shqetëson për shkak të problemeve kozmetike, flisni me mjekun tuaj. Terapia konjitive-sjellore mund të jetë e dobishme për njerëzit që skuqen për shkak të ankthit social. Në raste të rralla, kur shkaku është një sistem nervor simpatik tepër aktiv, mund të rekomandohet ndërhyrja kirurgjikale. Provat sugjerojnë se procedura të tilla janë efektive dhe mund të përmirësojnë cilësinë e jetës për njerëzit me simptoma të rënda.
Nëse mund ta kapërceni sikletin, ky reagim i pavullnetshëm mund të jetë një shans për të reflektuar mbi sinjalet e trupit tuaj dhe atë që ato zbulojnë për ju dhe lidhjen tuaj me botën.
