Shkencëtarët kanë testuar se cilat specie e njohin reflektimin e tyre disa herë, duke filluar me kërkimin mbi shimpanzetë të botuara në vitet 1970. Janë hetuar shenjat e vetëdijes para pasqyrës te kafshë të ndryshme. Disa e kuptojnë se po shohin veten e tyre, shumë prej tyre jo. Të tjerët shfaqën sjellje të çuditshme, shkruan “Live Science”.

Këto rezultate të përziera kanë bërë që shkencëtarët të debatojnë mbi dobinë e testeve dhe se si ato i ndihmojnë shkencëtarët të kuptojnë aftësitë njohëse të kafshëve.

“Shumë kafshë dështojnë në test,” tha Frans De Waal, një shkencëtar në Universitetin Emory. De Waal kreu teste të vetëdijesimit te majmunët kapuçinë – të cilat ata dështuan: “Ata duhet të ekzaminojnë sinjalin vizual përpara një pasqyre vetë, pa asnjë trajnim apo shpërblim. Duhet të jetë spontan. Shumica e pretendimeve në literaturë nuk i përshtaten këtij përshkrimi.”

Cilat kafshë e kaluan testin?

Në testet me shimpanzetë në vitet 1970, katër majmunë u anestezuan dhe kishin lyer me bojë të kuqe në fytyrat e tyre. Kur u zgjuan, ata ekzaminuan zonën e shënuar në pasqyrë, duke treguar se e kuptuan se po shikonin veten.

Testi i pasqyrës tani konsiderohet si prova më bindëse e vetëdijes reflektuese. Edhe majmunët e tjerë të mëdhenj e kaluan provën. Orangutanët e njohën veten dhe madje identifikuan shenja në trupat e tyre në një studim të vitit 1973.

Në një studim të vitit 1994, majmunët bonobo ekzaminuan pjesë të trupit të tyre që nuk mund të shiheshin ndryshe duke përdorur një pasqyrë. Megjithatë, rezultatet për gorillat nuk ishin më bindësit. Majmunët zakonisht i shohin reflektimet e tyre si një kafshë tjetër – edhe pse një seri studimesh të diskutueshme kanë treguar se disa specie mund të identifikohen pas regjimeve më të mëdha stërvitore.

Hulumtim i diskutueshëm

Kjo është e vërtetë edhe për kafshët e tjera, duke hedhur dyshime mbi implikimet e këtij hulumtimi. “A i kthen stërvitja rezultatet e kundërta në testin e pasqyrës për speciet që e kërkojnë atë,” pyet Ellen O’Donahue, një psikologe në Universitetin e Kardifit në Mbretërinë e Bashkuar. Kritikët e testeve që përdorin trajnime sugjerojnë se një sjellje e tillë e mësuar nuk është dëshmi e besueshme e vetëdijes së kafshëve.

I vetmi gjitar tjetër tokësor që e kaloi testin bindshëm ishte elefanti aziatik në kopshtin zoologjik të Bronksit. Hulumtimet me delfinët sugjerojnë se ata mund të njohin reflektimet e tyre. Një studim i vitit 1995 që përdori video në vend të një pasqyre dhe një studim i vitit 2001 që përdori një pasqyrë tregoi se delfinët përdorin fuqitë e tyre për të eksploruar trupat e tyre.

Në vitin 2008, shkencëtarët që studionin magpitë euroaziatike gjetën provat e para që jo-gjitarët janë të aftë të vetë-njohin në një pasqyrë. Provën e kaluan edhe pëllumbat. Në vitin 2022, pinguinët e egër Adélie gjithashtu treguan shenja të vetëdijes, megjithëse nuk iu përgjigjën shalleve shumëngjyrëshe të vendosura rreth qafës së tyre.

Një studim i vitit 2015 sugjeron se milingonat mund të kenë njëfarë vetëdije ndërsa përpiqen të heqin ngjyrën blu nga kokat e tyre në reflektimet e tyre. Dy studime pohojnë se peshqit mund ta njohin veten. Njëri, nga viti 2016, zbuloi se manta duket se vetë-ekzaminon dhe fryn flluska kur i shfaqet një pasqyrë. Një eksperiment i vitit 2019 mbi një specie peshqish (Labroides dimidiatus) zbuloi se ata u përpoqën të hiqnin gjurmët e bojës nga pjesa e poshtme e tyre pasi e panë veten në një pasqyrë.

Fakti që këta organizma gjoja më primitivë e kalojnë testin e pasqyrës, ndërsa disa nga kafshët më inteligjente, duke përfshirë papagajtë gri afrikanë, e dështojnë atë, vë në pikëpyetje dobinë e tij. Nuk është e qartë nëse ky hulumtim ngjall ndjenja te kafshët ashtu si tek njerëzit, apo thjesht tregon për vetëdije të sofistikuar trupore.

“Testi i pasqyrës mund të tregojë një aspekt të vetëdijes”, tha O’Donahue për Live Science. “Ka një tendencë për ta parë atë vetëdije si gjithçka ose asgjë.” Kjo ndoshta nuk është e vërtetë. Ndoshta është një gradim”.