IA / A do t’i marrin robotët përsipër punët fizike vetëm pas 5 vitesh?

Deri më tani, frikërat më të mëdha në lidhje me inteligjencën artificiale kanë qenë të lidhura me profesione si programuesit, përkthyesit, kontabilistët, gazetarët dhe punonjësit administrativë. Por ndryshimi i ardhshëm i madh mund të jetë shumë i ndryshëm.

Çfarë do të ndodhë kur inteligjenca artificiale të mos jetë më thjesht softuer në një kompjuter, por të ketë krahë, këmbë, kamera dhe sensorë, dhe pastaj të hyjë në fabrika, magazina, spitale dhe ndoshta në shtëpi njëditore?

Pikërisht kjo pyetje është në qendër të një gare të re në industrinë e teknologjisë – zhvillimit të të ashtuquajturës inteligjencë artificiale fizike ose të mishëruar.

David Reger, themelues dhe drejtor ekzekutiv i kompanisë gjermane NEURA Robotics, ka bërë një parashikim jashtëzakonisht të guximshëm. Sipas tij, robotët me inteligjencë artificiale mund të marrin përsipër praktikisht të gjitha detyrat fizike brenda dy deri në pesë vjetësh.

Pretendimi i tij ngre një pyetje shumë më të madhe: nëse makinat mund të kryejnë vërtet një sasi të madhe pune manuale, cilat detyra do të mbeten ekskluzivisht njerëzore?

IA nuk do të jetë më vetëm në ekran

Inteligjenca artificiale gjeneruese ka bërë përparim të jashtëzakonshëm vitet e fundit. Sistemet e sotme mund të shkruajnë tekste, të analizojnë informacione, të programojnë, të krijojnë foto dhe video dhe të komunikojnë me njerëzit.

Hapi tjetër është transferimi i këtyre aftësive në botën fizike.

Kjo do të thotë një robot që jo vetëm merr urdhra, por mund ta kuptojë mjedisin e tij dhe të vendosë vetë se si ta kryejë detyrën.

Për shembull, në vend që roboti të ketë çdo hap të marrjes së një kutie të programuar paraprakisht, ideja është që ai të kuptojë se duhet ta marrë kutinë, ta gjejë, ta kapë në mënyrën e duhur dhe ta çojë në një vendndodhje tjetër.

Një teknologji e tillë mund të përdoret për klasifikimin e produkteve, punën në depo, montimin e pjesëve, ngarkimin dhe shkarkimin, punën në mjedise të rrezikshme dhe madje edhe për ndihmë në shtëpi.

Robotët tashmë janë në fabrika

Edhe pse robotët humanoide duken si diçka e dalë nga një film fantastiko-shkencor, robotizimi në industri nuk është i ri.

Sipas të dhënave nga Federata Ndërkombëtare e Robotikës, më shumë se 542,000 robotë të rinj industrialë u instaluan në fabrika në të gjithë botën gjatë vitit 2024.

Për krahasim, rreth dhjetë vjet më parë shifra vjetore ishte rreth 221,000.

Rreth 4.66 milionë robotë industrialë tashmë punojnë në fabrika në të gjithë botën.

Pra, ndryshimi i vërtetë nuk është se robotët sapo kanë ardhur. Ata janë tashmë atje. Ajo që po ndryshon tani është aftësia e tyre për të kuptuar, mësuar dhe reaguar ndaj situatave të ndryshme.

Humanoidët kanë një avantazh të madh

Roboti klasik industrial vendoset më shpesh në një pozicion të fiksuar dhe është projektuar për një detyrë specifike.

Roboti humanoid ka një qëllim tjetër.

Meqenëse është projektuar të lëvizë në një mënyrë njerëzore, mund të funksionojë në hapësira që janë tashmë të përshtatura për trupin e njeriut.

Dyert, shkallët, raftet, karrocat, mjetet dhe linjat e prodhimit janë të gjitha të projektuara për njerëzit. Në vend që kompanitë t’i ndryshojnë të gjitha këto gjëra për t’iu përshtatur makinerive, ideja është që roboti të jetë në gjendje të përshtatet me mjedisin ekzistues.

Kjo është arsyeja pse shumë kompani po investojnë shuma të mëdha parash në zhvillimin e robotëve humanoide.

Industria e automobilave po bëhet një provë e madhe

Sektori i automobilave është ndër industritë ku kjo teknologji tashmë po testohet me shumë vëmendje.

Hyundai Motor Group njoftoi se planifikon të fillojë futjen e robotëve humanoide Atlas, të zhvilluar nga Boston Dynamics, në fabrikat e saj të prodhimit në SHBA duke filluar nga viti 2028.

Fillimisht, nga robotët do të pritej të kryenin detyra të përsëritura dhe fizikisht të rrezikshme, dhe roli i tyre mund të zgjerohej me kalimin e kohës.

Kompania njoftoi gjithashtu një plan për të prodhuar dhjetëra mijëra robotë Atlas çdo vit.

Prodhuesi gjerman Schaeffler po mendon gjithashtu në të njëjtin drejtim, duke planifikuar të fusë gradualisht robotë humanoide në fabrikat e tij.

Kjo tregon se teknologjia po kalon ngadalë nga testimet laboratorike në proceset reale të prodhimit.

Kina dëshiron të jetë përpara të gjithëve

Kina po investon gjithashtu në mënyrë agresive në robotikën humanoide.

Panairet e robotikës atje nuk paraqesin më vetëm robotë që vrapojnë, kërcejnë ose kryejnë lëvizje tërheqëse për audiencën.

Kompanitë po demonstrojnë makina që mund të rendisin pakot, të punojnë në logjistikë, të montojnë komponentë elektronikë dhe të kryejnë një sërë detyrash praktike.

Industria kineze e robotëve humanoide shihet si produkti i ardhshëm i madh teknologjik që mund të ketë një ndikim të ngjashëm me atë që kanë pasur kompjuterët personalë, telefonat inteligjentë dhe makinat elektrike në të kaluarën.

Wang Xingxing, CEO i Unitree, madje flet për një “moment të mundshëm ChatGPT” për robotikën – një periudhë kur një person do të jetë në gjendje thjesht t’i tregojë një roboti çfarë të bëjë dhe makina do të kuptojë se si ta kryejë komandën vetë.

Por vlerësimi i tij është më i kujdesshëm dhe e vendos përparimin e vërtetë në një periudhë prej disa vitesh deri në një dekadë.

Problemi më i madh nuk është nëse roboti mund ta bëjë këtë, por sa kushton.

Që robotika të bëhet e përhapur, nuk mjafton që një makinë të jetë në gjendje të kryejë një detyrë specifike.

Duhet të jetë mjaftueshëm i shpejtë, i sigurt, i saktë dhe i lirë.

Për një kompani, nuk është e nevojshme që një robot të jetë më i mirë se një njeri në çdo situatë. Mjafton që ai të jetë në gjendje të kryejë në mënyrë të qëndrueshme një detyrë të caktuar dhe të jetë ekonomikisht më fitimprurës në planin afatgjatë.

Pastaj lind pyetja e thjeshtë: sa kushton një orë punë robotike krahasuar me një orë punë njerëzore?

Ndërsa teknologjia zhvillohet, çmimet e disa komponentëve – motorëve, sensorëve, aktuatorëve dhe baterive – bien gradualisht, ndërsa konkurrenca midis prodhuesve rritet.

Goldman Sachs vlerëson se tregu i robotëve humanoide mund të arrijë dhjetëra miliardë dollarë në dekadën e ardhshme, me një rritje të konsiderueshme të numrit të njësive të dërguara.

Por a do t’i zëvendësojnë vërtet njerëzit brenda vetëm pesë vjetësh?

Këtu duhet të ketë kujdes.

Parashikimi se brenda dy deri në pesë vjetësh robotët do të jenë në gjendje të marrin përsipër praktikisht çdo detyrë fizike është jashtëzakonisht ambicioz.

Analizat e tjera janë shumë më të kujdesshme.

Morgan Stanley beson se e ashtuquajtura “ekonomi humanoide” mund të vlejë triliona dollarë në të ardhmen, dhe numri i robotëve humanoide mund të arrijë në qindra milionë ose edhe më shumë se një miliard deri në mesin e shekullit.

Por një transformim i tillë do të ndodhte gradualisht, jo brenda natës.

Arsyeja është se trupi dhe lëvizjet e njeriut janë shumë më komplekse nga sa duken.

Është krejtësisht e natyrshme që një person të marrë një gotë nga një tavolinë, të vlerësojë nëse është e rrëshqitshme, ta kapë me forcën e duhur, të shmangë një person që kalon andej dhe ta vendosë diku tjetër.

Për një robot, të gjitha këto veprime në dukje të thjeshta përfaqësojnë një sërë detyrash komplekse.

Makina duhet ta njohë objektin, të vlerësojë pozicionin e tij, të llogarisë distancën, të koordinojë dorën me trupin, të kontrollojë forcën dhe të reagojë nëse ndodh diçka e papritur.

Kjo është arsyeja pse videot e një roboti që vrapon, kërcen ose vallëzon nuk janë provë e mjaftueshme se teknologjia është gati për përdorim masiv.

Për fabrikën, është shumë më e rëndësishme nëse i njëjti robot mund ta kryejë të njëjtën detyrë në mënyrë të sigurt dhe të saktë për tetë orë në ditë, qindra ditë në vit, pa ndërhyrje të vazhdueshme njerëzore.

Çfarë do të ndodhë me vendet e punës?

Kjo është ndoshta pyetja më e madhe që ngre zhvillimi i inteligjencës artificiale fizike.

Forumi Ekonomik Botëror vlerëson se deri në vitin 2030, transformimi ekonomik mund të krijojë rreth 170 milionë vende të reja pune, ndërsa rreth 92 milionë vende pune ekzistuese mund të zhduken ose të zhvendosen.

Kjo do të thoshte se numri i përgjithshëm i vendeve të punës mund të rritej, por tregu i punës do të pësonte ndryshime të mëdha.

Dhe ja një ndryshim i rëndësishëm: ka të ngjarë që të mos zhduken të gjitha profesionet së pari, por detyra të caktuara brenda profesioneve.

Punëtori nuk mund të mbajë më kuti të rënda, por në vend të kësaj do të operojë robotin që i mban ato.

Në vend që të kontrollojë manualisht çdo produkt, do të ndërhyjë vetëm kur sistemi i automatizuar zbulon një problem.

Në vend që të përsërisë të njëjtën lëvizje gjithë ditën, ai mund të jetë në gjendje të kontrollojë disa makina njëkohësisht.

Robotët mund të mos jenë këtu vetëm për të pushuar njerëzit nga puna

Ekziston edhe një paradoks në të gjithë historinë.

Pjesa më e madhe e botës së zhvilluar po përballet me një popullsi në plakje dhe një popullsi në moshë pune në rënie. Kompanitë tashmë po përpiqen të gjejnë punëtorë të mjaftueshëm në prodhim, logjistikë, kujdes shëndetësor dhe kujdes për të moshuarit.

Në një situatë të tillë, nuk është gjithmonë e nevojshme të futet një robot sepse kompania dëshiron të zëvendësojë një njeri.

Ndonjëherë arsyeja mund të jetë e thjeshtë: nuk ka mjaftueshëm njerëz që mund ose duan ta bëjnë punën specifike.

Kjo është arsyeja pse në të ardhmen mund të shohim dy gjëra njëherësh – njerëz që kanë frikë se robotët do t’ua marrin vendet e punës dhe kompani që blejnë robotë sepse thjesht nuk mund të gjejnë mjaftueshëm punëtorë.

Ndryshimi më i madh mund të mos ketë ardhur ende

Mbetet për t’u parë nëse parashikimi për dy deri në pesë vjet do të jetë i saktë.

Ekziston një ndryshim i madh midis një roboti që kryen me sukses një detyrë një herë gjatë një demonstrimi dhe një makinerie që mund të funksionojë tetë orë në ditë, 300 ditë në vit, në mënyrë të sigurt, precize dhe ekonomike në një fabrikë të vërtetë.

Megjithatë, një gjë është tashmë e qartë – gara për inteligjencën artificiale fizike është në kulmin e saj.

Nëse robotët mësojnë vërtet të lëvizin, të mendojnë dhe të punojnë në një mjedis njerëzor, ndryshimi nuk do të ndikojë vetëm në fabrika. Mund të ndryshojë mënyrën se si funksionojnë prodhimi, transporti, logjistika, kujdesi shëndetësor, kujdesi dhe punët e shtëpisë.

Pyetja nuk është më nëse robotët do të bëhen më të aftë. Pyetja është se sa shpejt do të bëhen mjaftueshëm të mirë dhe mjaftueshëm të lirë për t’u bërë pjesë e jetës së përditshme.