Ukraina po intensifikon sulmet ndaj porteve ruse në Detin e Zi

Në vitin 2014, kur Presidenti Vladimir Putin shpjegoi motivet e Rusisë për aneksimin e paligjshëm të gadishullit ukrainas të Krimesë, ai tha: “Trupat e NATO-s do të vijnë dhe ekuilibri i fuqisë në rajonin e Detit të Zi do të ndryshojë rrënjësisht.” Forcat e NATO-s nuk mbërritën, por ekuilibri i fuqisë në Detin e Zi ndryshoi – pasi Rusia filloi një luftë të përgjithshme kundër Ukrainës.

Marina ruse nuk e dominon më rajonin siç e dominonte dikur. Në të njëjtën kohë, eksportimi i mallrave përmes Detit të Zi po bëhet gjithnjë e më i vështirë për shkak të sulmeve me dronë ukrainasë në përgjigje të sulmeve të vazhdueshme ushtarake ruse.

Sulmet e intensifikuara ndaj Novorossiysk, portit më të madh tregtar të Rusisë në Detin e Zi, kanë shkaktuar ndërprerje serioze në eksportet e naftës dhe drithërave në javët e fundit. Sipas ekspertëve të intervistuar nga Deutsche Welle (DW), nëse sulmet vazhdojnë, pasojat për eksportuesit rusë dhe buxhetin e shtetit mund të jenë të konsiderueshme.

Sa i rëndësishëm është Novorossiysk?

Novorossiysk është porti më i madh rus për nga kapaciteti i mallrave dhe një nga portet më të mëdha në Evropë. Ai ka qenë një qendër kyçe e tregtisë së jashtme ruse që nga shekulli i 19-të.

Sot, rreth një e treta e eksporteve të drithërave të Rusisë kalojnë nëpër port, falë afërsisë së tij me rajonet më të rëndësishme bujqësore të vendit. Përveç kësaj, nafta, metalet dhe ngarkesat me kontejnerë shkojnë në tregjet botërore nëpërmjet Novorossiysk.

Sulmet e fundit nga dronë ajrorë dhe detarë ukrainasë kanë ndërprerë rëndë furnizimet, veçanërisht të drithërave.

Andrei Sysov, drejtor i agjencisë së konsulencës dhe kërkimit bujqësor Sovekon, raporton rregullisht për këtë në kanalin e tij Telegram. Sipas tij, më 12 gusht, Fabrika e Furrës së Bukës Novorossiysk, një nga ndërmarrjet më të mëdha të magazinimit dhe eksportit të drithërave në Rusi, si dhe Terminali i Drithërave Novorossiysk, pushuan së funksionuari.

Një ditë më vonë, operacionet në terminalin KSK, terminali më i madh i drithërave në ujëra të thella në Rusi, gjithashtu u ndalën.

Në fund të korrikut, terminali i Tamanit gjithashtu pushoi së funksionuari, ndërsa sulmet e mëparshme ukrainase pamundësuan funksionimin e porteve me ujëra të cekëta në Detin e Azovit.

– Kështu, të gjitha eksportet e grurit rus përmes pellgut Azov-Detit të Zi janë praktikisht të bllokuara – vlerëson Sisov.

Drithërat nën goditjen më të madhe

Situata me eksportet e naftës nuk është aq dramatike për momentin. Eksportet nuk janë ndalur plotësisht, por ndërpriten rregullisht.

Sipas Reuters, Shesharis, terminali më i madh i Rusisë për transportimin e naftës dhe produkteve të naftës në Detin e Zi, me një kapacitet prej rreth 700,000 fuçish në ditë, u detyrua të ndërpriste operacionet më 14 gusht dhe u rifillua vetëm dy ditë më vonë.

Sipas vlerësimeve të agjencisë Argus Media me seli në Londër, Rusia mund të plasojë rreth 45 milionë ton grurë në tregun botëror gjatë sezonit të eksportit 2026-2027.

Megjithatë, një bllokadë afatgjatë e rrugës së Detit të Zi do ta rrezikonte seriozisht atë plan. Rreth 90 përqind e eksporteve ruse të drithërave kalojnë nëpër atë rajon.

Andrei Sysov paralajmëron se shumë prodhues rusë mund të mos i mbijetojnë këtij sezoni.

“Pas disa vitesh përkeqësimi të kushteve financiare, shumë prodhues mund të përballen me probleme serioze”, beson ai.

Meqenëse eksportet janë të kufizuara, drithërat e tepërta përfundojnë në tregun vendas, duke ulur më tej çmimet. Edhe nëse eksportet rimëkëmben më vonë, një pjesë e dëmit nuk do të jetë më e rikuperueshme.

Gushti është kulmi i sezonit të eksportit dhe gjatë vjeshtës terminalet funksionojnë me kapacitet të plotë.

Dhe bota po i ndjen pasojat

Përshkallëzimi i konflikteve në Detet Azov dhe të Zi po ndikon gjithashtu në tregun global të drithërave. Rusia është eksportuesi më i madh i grurit në botë, ndërsa eksportet ukrainase kanë qenë të kufizuara për vite me radhë për shkak të luftës.

Që nga gjysma e dytë e korrikut, Rusia ka intensifikuar sulmet ndaj porteve ukrainase dhe anijeve tregtare që hyjnë në to.

“Për shkak të ndërprerjeve logjistike, korrja e madhe e grurit në Rusi dhe Ukrainë është praktikisht e shkëputur nga tregu botëror”, tha për DW Xiaojie Deng i Argus Media.

Sipas saj, të dy vendet po përpiqen të përdorin rrugë alternative përmes porteve baltike dhe terminaleve të Danubit.

“Megjithatë, këto rrugë nuk mund t’i zëvendësojnë plotësisht rrugët tradicionale të eksportit nëpërmjet Detit të Zi”, shpjegon Deng.

Çfarë po ndodh me eksportet e naftës?

Sipas të dhënave nga Qendra për Kërkime mbi Energjinë dhe Ajrin e Pastër (CREA) me seli në Helsinki, rreth 30 për qind më pak naftë u transportua përmes Novorossiysk në dy javët e para të gushtit sesa në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Kësaj rënieje i parapriu një sulm me dronë në terminalin e Konsorciumit të Gazsjellësit Kaspik më 19 korrik.

Analisti i CREA-s, Isaac Levy, shpjegon për DW se rënia e eksporteve nuk është vetëm rezultat i infrastrukturës së dëmtuar. Disa transportues thjesht refuzojnë të ankorohen në porte që janë objektiva të shpeshta të sulmeve me dronë.

Edhe kalimi i sigurt nëpër Detin e Zi nuk është më i garantuar. Sipas Bloomberg, më 17 gusht, një tanker grek, që besohet se transportonte naftë ruse, u sulmua.

“Nëse kufizimet aktuale mbeten në fuqi deri në fund të gushtit, do të bëhet gjithnjë e më e vështirë për Rusinë që thjesht të vonojë dërgesat me shpresën për të kompensuar humbjet më vonë”, thotë Levy.

Sipas tij, disa nga eksportet mund të ridrejtohen përmes porteve baltike të Primorskut dhe Ust Lugës, por vetëm pjesërisht.

Në të njëjtën kohë, kjo do të rrisë kostot e transportit.

“Nuk është e mundur të zëvendësohet plotësisht Novorossiysk,” thekson ai.

Kremlini është i gatshëm të marrë rreziqe

Ashtu si me eksportet e drithërave, pasojat përfundimtare do të varen nga kohëzgjatja dhe intensiteti i sulmeve me dronë, si dhe nga aftësia e Rusisë për të riparuar shpejt dëmet.

Megjithatë, udhëheqja ruse duket e gatshme ta pranojë këtë rrezik. Kremlini e ka hedhur poshtë propozimin e Ukrainës për një armëpushim në Detin e Zi, kështu që nuk ka shenja se presioni mbi portet ruse të Detit të Zi do të lehtësohet së shpejti.

Burimi: DW