Zbulimet e vitit 2023 që na bënë të rimendojmë historinë e evolucionit njerëzor

Historia e evolucionit njerëzor po rishiqohet. Zbulimet e viteve të fundit na kanë detyruar të rimendojmë shumë pika thelbësore, si p.sh. sa e vjetër është specia jonë – rreth 300,000 vjet në krahasim me 200,000 – dhe se si ishin në të vërtetë homininët e zhdukur si Neandertalët.

Viti 2023 ishte po aq marramendës: zbulimet vazhduan të vinin dendur dhe shpejt. Por për shkak se ka kaq shumë lloje dhe epoka të përfshira, është e vështirë të dallosh temat e përbashkëta që i lidhin ato – të paktën, përtej “ne zbuluam disa gjëra të tjera”.

Megjithatë, mendoj se është e mundur të nxjerrim disa mesazhe të përgjithshme nga stuhia e gjetjeve arkeologjike. Dy gjëra më bien në sy. Njëra është dëshmia në rritje se shumë sjellje të supozuara “të avancuara”, të tilla si arkitektura dhe arti, mund të gjurmohen shumë më tej në kohë sesa mendonim, shpesh tek homininët që ekzistonin përpara njerëzve modernë. Dhe tjetra është se ne i kemi keqkuptuar keq rolet gjinore në shoqëritë parahistorike, duke imponuar vlera patriarkale mbi kulturat që kishin ide shumë të ndryshme rreth asaj se si duhet të silleshin gratë.

Arritjet e lashta
Le të fillojmë me arkitekturën. Në Kalambo Falls në Zambia, studiuesit gjetën trungje të varrosura që ishin formuar me vegla guri në mënyrë që të ndërthureshin. Ata duket se dikur kanë qenë pjesë e një strukture më të madhe, ndoshta një ndërtese. Gjë që nuk do të ishte befasuese nëse nuk do të ishin 476,000 vjet të vjetra. Kjo është pothuajse 200,000 vjet përpara se specia jonë, Homo sapiens, të evoluonte.

Homininët e zhdukur gjithashtu arritën të vendoseshin në vende ekstreme. Për shembull, ne tani e dimë se homininët si Denisovanët jetuan në lartësitë e ftohta të rrafshnaltës tibetiane 200,000 vjet më parë – duke përmbysur nocionin e vjetër se njerëzit modernë u vendosën vetëm nëpër pllaja  nga rreth 3600 vjet më parë.

Arti gjithashtu duket se është shpikur nga homininët më të vjetër. Ne kishim tashmë prova që Neandertalët pikturuan në muret e shpellave dhe në vitin 2023 pamë më shumë art të Neandertalit nga shpella La Roche-Cotard në Francë. Edhe speciet e mëparshme si Homo erectus mund të kenë bërë gjithashtu art, për shembull duke gdhendur modele në guaska.

Pretendimi më i diskutueshëm në këtë fushë është se Homo Naledi bëri art. H. naledi ka jetuar rreth 250,000 vjet më parë, duke e bërë atë një bashkëkohës të species sonë. Megjithatë, ai kishte një tru mjaft të vogël, tipik për homininët e vjetër – dhe për këtë arsye, sipas dogmës paleoantropologjike, ishte i paaftë për sjellje komplekse./newscintist.com