Kortizoli, hormoni i stresit që bën kërdinë në trup – si ta rregulloni atë më mirë?

Kortizoli njihet si “hormoni i stresit”. Është një hormon steroid i prodhuar në gjëndrat mbiveshkore.

Në situata stresuese, hipotalamusi, pjesa e trurit e përfshirë në rregullimin e funksioneve të ndryshme të trupit, sinjalizon gjëndrat mbiveshkore që të çlirojnë kortizolin. Kortizoli më pas udhëton përmes qarkullimit të gjakut për të synuar organet dhe indet, ku shkakton një sërë ndryshimesh biokimike që ndihmojnë trupin të përballojë stresin.

Kortizoli ka disa efekte që janë të dobishme në përgjigjen afatshkurtër të stresit. Rrit nivelin e sheqerit në gjak për të siguruar energji shtesë për muskujt, përmirëson vigjilencën dhe vëmendjen dhe stimulon reagimet inflamatore dhe imune për të ndihmuar trupin të përballet më mirë me lëndimet ose infeksionet e mundshme. Megjithatë, nivelet e larta afatgjatë të kortizolit, veçanërisht të shkaktuara nga stresi kronik, mund të kenë efekte negative shëndetësore.

Më poshtë mund të zbuloni se çfarë është kortizoli, pse është i rëndësishëm, si ndikon në trupin tonë dhe cilat simptoma mund të shoqërohen me nivelin e lartë të tij.

Kortizoli është një hormon që çlirohet gjatë situatave stresuese, qoftë fizike apo emocionale. Kur përballemi me rrezik ose ndonjë nivel stresi, kortizoli na ndihmon të mobilizojmë energji nga rezervat, rrit vigjilencën tonë dhe stimulon përgjigjet inflamatore dhe imune në trup.

Përveç kësaj, kortizoli gjithashtu rregullon metabolizmin, kontrollon nivelet e sheqerit në gjak dhe merr pjesë në funksionet e sistemit riprodhues. Ashtu si hormonet e tjera, ai ka një ndikim të madh në pothuajse të gjithë mekanizmat në trupin tonë.

Këto janë efektet kryesore të kortizolit:

– krijon një përgjigje ndaj stresit: kur përballemi me stresin, ai mobilizon energjinë dhe ndihmon trupin të përballet me stimulin stresues

– rrit nivelin e sheqerit në gjak

– rrit presionin e gjakut

– ndihmon në menaxhimin e proceseve inflamatore

– ndikon në rregullimin e metabolizmit të karbohidrateve, proteinave dhe yndyrave, rrit zbërthimin e glikogjenit në mëlçi për çlirimin e energjisë dhe stimulon sintezën e glukozës nga aminoacidet dhe acidet yndyrore në një proces të quajtur glukoneogjenezë

– mund të stimulojë zbërthimin e proteinave në muskuj për të çliruar aminoacide që përdoren për nevoja energjetike

– rregullon sistemin imunitar pasi ndihmon në kontrollin dhe reduktimin e reaksioneve inflamatore në trup dhe shtyp aktivitetin e sistemit imunitar për të parandaluar reagimet e tepërta të përgjigjes imune kur ndodhin situata stresuese

– ruan ekuilibrin e presionit të gjakut duke rritur ndjeshmërinë e enëve të gjakut ndaj veprimit të hormoneve të tjera që çojnë në ngushtimin e enëve të gjakut (vazokonstriksion) dhe rritje të presionit të gjakut

– rregullon ekuilibrin e elektroliteve, veçanërisht mbajtjen e natriumit dhe sekretimin e kaliumit

– ndikon në rregullimin e sistemit riprodhues sepse ndikon në sintezën dhe sekretimin e hormoneve seksuale, duke përfshirë estrogjenin dhe testosteronin

Është mjaft e qartë se sa rol të madh luan kortizoli në trupin tonë. Megjithatë, niveli i ndryshuar i kortizolit në organizëm mund të shkaktojë pasoja të ndryshme që krijohen pikërisht për shkak të ndikimit të gjerë të këtij hormoni.

Hulumtimet kanë treguar se nivelet e ngritura të kortizolit për një periudhë të gjatë kohore mund të kenë një efekt të dëmshëm në trupin tonë. Nivelet e larta kronike të kortizolit kanë qenë të lidhura me probleme të shumta shëndetësore si funksioni i reduktuar i sistemit imunitar, rritja e rrezikut të sëmundjeve të zemrës, shqetësimet e gjumit, shtimi në peshë, presioni i lartë i gjakut dhe funksioni i reduktuar njohës. Besohet gjithashtu se nivelet e rritura të kortizolit mund të kontribuojnë në zhvillimin e çrregullimeve mendore si ankthi dhe depresioni.

Është treguar se kortizoli luan një rol kyç në rregullimin e përgjigjes ndaj stresit. Studimet kanë hetuar se si kortizoli ndikon në përgjigjet e trupit ndaj stresit, duke përfshirë ndryshimet në sistemin kardiovaskular, sistemin imunitar dhe proceset metabolike.

Nivelet e ngritura të kortizolit mund ta bëjnë të vështirë të biesh në gjumë, të qëndrosh në gjumë dhe të zgjohesh, gjë që mund të çojë në çrregullime të gjumit. Vështirësitë e gjumit shkaktojnë edhe simptoma shtesë si akumulim më i lehtë i yndyrës në trup, rritje të nivelit të stresit dhe zhvillim të ankthit. Shtimi në peshë vjen si një simptomë shtesë, por edhe një shenjë e qartë e niveleve më të larta të kortizolit. Është treguar se nivelet e larta të kortizolit mund të kontribuojnë në akumulimin e tepërt të yndyrës, veçanërisht në zonën e barkut. Është treguar gjithashtu se nivelet e ngritura të kortizolit mund të ndikojnë në sistemin imunitar, gjë që mund të rezultojë në një aftësi të zvogëluar të trupit për të luftuar infeksionet dhe sëmundjet.

Ekzistojnë gjithashtu studime që kanë hetuar lidhjen midis kortizolit dhe çrregullimeve mendore si ankthi, depresioni dhe çrregullimi i stresit post-traumatik (PTSD). Disa kërkime sugjerojnë se nivelet e larta të kortizolit mund të shoqërohen me një rrezik më të lartë të zhvillimit të këtyre çrregullimeve.

Nivelet e ngritura të kortizolit në trup që zgjasin për një periudhë të gjatë kohore mund të shkaktojnë një sërë simptomash. Simptomat që lidhen me nivelet e larta të kortizolit në trup mund të ndryshojnë nga personi në person dhe mund të jenë të ngjashme me simptomat e disa sëmundjeve të tjera ose problemeve shëndetësore.

Këtu janë disa simptoma të mundshme të kortizolit të tepërt:

– shtim në peshë, veçanërisht i papritur, vështirësi në humbjen e peshës, rritje e oreksit, veçanërisht për ushqimet me kalori të lartë

– Ndryshimet e humorit duke përfshirë ankthin, nervozizmin, depresionin ose ndjenjën e tensionit të vazhdueshëm

– probleme me gjumin, vështirësi për të fjetur, zgjim gjatë natës, pagjumësi

– ndjeheni të lodhur dhe të rraskapitur edhe pas pushimit

– mungesa e energjisë dhe fuqisë

– vështirësi me përqendrimin, kujtesën dhe qartësinë e mendimit

– tendencë e shtuar ndaj infeksioneve, ftohjeve dhe sëmundjeve

Të gjitha simptomat mund të ndryshojnë nga personi në person dhe shumë shpesh ato i atribuohen disa vështirësive të tjera sepse rrallë merret parasysh se sa ndikim ka stresi në shëndetin tonë. në disa raste, njerëzit nuk janë as të vetëdijshëm se disa situata në jetë janë stresuese për trupin sepse mësohen me to.

Është shumë e rëndësishme të jemi të vetëdijshëm nëse jemi nën stres dhe nëse stresi është shkaku i ftohjeve të shpeshta, lodhjes, përqendrimit të dobët apo shtimit në peshë.

Një nivel i pabalancuar i hormoneve në trup është në çdo rast diçka për të reaguar. Meqenëse nuk është mirë të kesh nivele të larta të kortizolit në trup, nivelet shumë të ulëta të kortizolit gjithashtu mund të shkaktojnë vështirësi.

Mungesa e kortizolit mund të rezultojë në një gjendje të quajtur sëmundja e Addison-it, e cila karakterizohet nga lodhja, humbja e peshës, presioni i ulët i gjakut dhe luhatjet e humorit. Mungesa e kortizolit mund të shoqërohet edhe me çrregullime të gjëndrave mbiveshkore ose me përdorimin e disa ilaçeve që mund të shtypin prodhimin e këtij hormoni.

Mungesa e kortizolit në trup, e njohur si pamjaftueshmëria e veshkave, mund të shkaktojë një sërë simptomash. Në varësi të ashpërsisë së mungesës së kortizolit, simptomat mund të ndryshojnë.

Këtu janë disa simptoma të dukshme dhe të qarta të mungesës së kortizolit:

– lodhje dhe dobësi e përgjithshme, vështirësi në mbajtjen e një niveli adekuat të energjisë

– humbje peshe dhe masë trupore, shtim i vështirë në peshë

– presion i ulët i gjakut i cili mund të shkaktojë marramendje, dobësi apo edhe të fikët

– rritje të ndryshimeve në humor dhe shfaqjen e ankthit, depresionit, nervozizmit dhe paqëndrueshmërisë emocionale

– të përziera dhe të vjella

– Humbja e çekuilibrit të kripës dhe elektroliteve në trup, e cila mund të rrisë ndjenjën e etjes dhe të nxisë dehidratimin dhe të shkaktojë çekuilibër të elektroliteve dhe nivele të ulëta të natriumit në gjak

– Errësimi i lëkurës në disa forma, lëkura mund të bëhet më e errët ose të ketë njolla me pigmentim më të errët, veçanërisht në zonat e ekspozuara të lëkurës si duart, gjunjët, bërrylat dhe gishtat

Këto simptoma mund të ndryshojnë në varësi të shkaqeve dhe nivelit të insuficiencës adrenale. Gjithashtu, simptomat e mungesës së kortizolit mund të jenë të ngjashme me simptomat e kushteve të tjera mjekësore. Por nëse vëreni ndonjë nga këto simptoma, është e rëndësishme të konsultoheni me një mjek për një diagnozë të saktë dhe trajtimin e duhur.

Njohja e nivelit të kortizolit në gjak bëhet përmes testeve laboratorike që mund të matin përqendrimin e kortizolit në gjak dhe të japin një pasqyrë të nivelit të tij. Metodat e verifikimit mund të jenë testi i gjakut, testi i urinës, testi i pështymës.

Testi për nivelin e kortizolit në gjak mund të kryhet në objekte të ndryshme mjekësore si spitale, klinika dhe qendra shëndetësore, zyra të specializuara endokrinologjike dhe laboratorë diagnostikues.

Rezultatet e analizave do të interpretohen nga një mjek i cili do të bëjë një diagnozë bazuar në analizat ose do të rekomandojë hapa të mëtejshëm sipas rezultateve.

Nëse sipas simptomave tuaja mendoni se shkaku i problemeve tuaja është një çrregullim i nivelit të kortizolit në gjak dhe mendoni se nuk ka nevojë të shkoni te mjeku, mund të bëni disa gjëra. Rekomandohet patjetër që të konsultoheni me një mjek ose profesionist të kujdesit shëndetësor kur shfaqen simptoma. Mjeku juaj ka të ngjarë t’ju rekomandojë për të testuar nivelet tuaja të kortizolit dhe për të dhënë informacionin më të rëndësishëm.

Për të ruajtur nivelet e duhura të kortizolit në gjak, mund të bëni gjërat e mëposhtme.

1. Menaxhimi i stresit

Kortizoli është i lidhur me përgjigjen ndaj stresit, prandaj është e rëndësishme të adoptohen teknika të menaxhimit të stresit për të reduktuar prodhimin e kortizolit. Kjo mund të përfshijë praktikimin e meditimit, frymëmarrjen e thellë, jogën, aktivitetin e rregullt fizik, marrjen e kohës për t’u çlodhur dhe reduktimin e ngarkesës së punës.

2. Aktiviteti fizik i rregullt

Edhe aktiviteti fizik i moderuar dhe i rregullt mund të ndihmojë në rregullimin e niveleve të kortizolit. Ushtrimi çliron endorfinë, hormone natyrale të “ndjeshmërisë” që mund të ndihmojnë në uljen e stresit dhe rregullimin e hormoneve.

3. Dietë e shëndetshme

Një dietë e ekuilibruar me theks në ushqimet e pasura me lëndë ushqyese mund të ndihmojë në rregullimin e niveleve të kortizolit. Përfshini në dietën tuaj ushqime si frutat e freskëta, perimet, drithërat, proteinat pa yndyrë dhe yndyrnat e shëndetshme. Shmangni ushqimet shumë të përpunuara, sheqerin dhe kafeinën të cilat mund të stimulojnë sekretimin e kortizolit.

4. Gjumi i mjaftueshëm

Mungesa e gjumit mund të rrisë nivelet e kortizolit. Bëni gjumë të mjaftueshëm cilësor çdo natë. Mundohuni të mbani rutinat e rregullta të gjumit, të krijoni një mjedis të rehatshëm gjumi dhe të shmangni stimuluesit si alkooli, kafeina ose nikotina para gjumit.

5. Kufizimi i alkoolit dhe pirjes së duhanit

Konsumimi i alkoolit dhe pirja e duhanit mund të ndikojnë negativisht në ekuilibrin e kortizolit në trup. Përpiquni të kufizoni konsumimin e alkoolit dhe konsideroni të lini duhanin.

6. Një mënyrë jetese përgjithësisht e shëndetshme

Mbajtja e një stili jetese të shëndetshme mund të ndihmojë në rregullimin e niveleve të kortizolit. Këto përfshijnë kontrolle të rregullta dhe kujdesin për shëndetin tuaj të përgjithshëm, qëndrimin e hidratuar, shmangien e konsumit të tepërt të kafeinës, marrjen e moderuar të kripës, mbajtjen e një peshe të shëndetshme dhe respektimin e një plani ushqimor.