Ku po zhduket uji? Vetëm 36.95% u faturua në vitin 2025
Pamja më e vështirë është në rajonin Jugperëndimor, ku uji pa të ardhura arrin në 73.10 përqind. Ky është rajoni ku vera e teston më shpejt qëndrueshmërinë e sistemit, me Ohrin, Strugën, Dibrën, Vevçanin dhe vende të tjera turistike dhe të ngarkuara sezonalisht. Atje, u faturuan 7,513,106 metra kub, dhe 20,417,867 metra kub menaxhohen si ujë pa të ardhura.
Harta e humbjeve tregon se problemi nuk është i izoluar. Rajoni Jugperëndimor pasohet nga rajoni i Pollogut me 66.75 përqind, gjë që e vendos drejtpërdrejt fokusin në Tetovë dhe Gostivar. Rajoni i Shkupit ka 63.54 përqind ujë pa të ardhura, rajoni Lindor 63.37 përqind, rajoni i Pelagonisë 62.76 përqind, rajoni i Vardarit 54.80 përqind, rajoni Verilindor 54.74 përqind, dhe rajoni Juglindor ka përqindjen më të ulët rajonale, por edhe atje, pothuajse gjysma e ujit, 47.88 përqind, nuk sjell të ardhura.
Shkupi nuk është përjashtim, por një nga simbolet më të mëdha të problemit, sepse në rajonin e Shkupit, uji pa të ardhura është 63.54 përqind. Ohri dhe Dibra janë pjesë e rajonit më kritik Jugperëndimor me 73.10 përqind. Tetova dhe Gostivari janë në rajonin e Pollogut, ku humbjet janë 66.75 përqind. Këta janë tregues rajonalë nga raporti i ERC-së, jo përqindje individuale komunale, por ato tregojnë qartë se ku konsumi i verës mund ta shterojë më shpejt sistemin.
ERC paralajmëron në raport se uji pa të ardhura po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm nga pikëpamja e mbrojtjes së burimeve natyrore, dhe shërbimet publike vazhdojnë të përballen me humbje të mëdha. Problemi ndikon drejtpërdrejt në aftësinë e tyre për të financuar shërbime të reja, mirëmbajtje dhe investime në teknologji të reja. Në vitin 2025, sipas ERC, përqindja e ujit pa të ardhura midis ofruesve të shërbimeve të ujit varion nga 9 në 96 përqind, varësisht nga shërbimi.
Çfarë është uji pa të ardhura? Është ndryshimi midis ujit që hyn në sistem dhe ujit që u faturohet përdoruesve. Ai përfshin humbjet fizike nga rrjedhjet, shpërthimet dhe tubat e konsumuar, si dhe humbjet komerciale, siç janë matësit e pasaktë të ujit, gabimet në regjistrim, lidhjet e paligjshme dhe konsumi i lejuar i pafaturuar. Prandaj, vetë fatura nuk e zgjidh humbjen, pasi një pjesë e ujit nuk arrin kurrë te matësi i ujit.
Banka Botërore e vlerëson koston e problemit në miliarda. Dokumenti i saj mbi klimën dhe zhvillimin për Maqedoninë e Veriut thotë se uji pa të ardhura në vend vlerësohet në rreth 60 përqind, dhe investimet e nevojshme për të ulur humbjet në mesataren evropiane prej rreth 25 përqind vlerësohen në rreth 1.3 miliardë euro.
Konteksti arkivor tregon se ky nuk është një alarm i ri. Meta.mk ka publikuar analiza dhe infografikë mbi humbjet e ujit për vite me radhë, dhe një nga artikujt më të fundit thotë se rrjeti i vjetër i furnizimit me ujë, mungesa e investimeve dhe dobësia financiare e kompanive të shërbimeve po e shtyjnë problemin në një cikël ku qytetarët më shpesh shohin vetëm simptomën e fundit: presion të ulët, ndërprerje, thirrje për kursime dhe fatura më të larta.
Prandaj, pyetja para verës nuk është vetëm nëse qytetarët do të kursejnë ujë. Pyetja është se ku zhduket uji përpara se të bëhet një shërbim, kush e mat humbjen, kush e paguan çmimin dhe për sa kohë shteti do të prodhojë ujë që sistemi nuk arrin ta shndërrojë në një furnizim të besueshëm.
