Si lindin kujtimet e rreme? Hulumtimi i ri ofron një shpjegim të mundshëm

Disa kujtime mund të mos harrohen përgjithmonë, por mbeten të fshehura në tru, nga ku mund të rikthehen në rrethanat e duhura. Hulumtime të reja mbi mizat e frutave tregojnë se kujtesa mund të ekzistojë si një gjurmë e heshtur, dhe procesi i ringjalljes së saj mund të çojë gjithashtu në krijimin e kujtimeve të rreme.

Një ekip i udhëhequr nga neuroshkencëtarë nga Instituti Friedrich Miescher për Kërkime Biomjekësore në Zvicër ka zbuluar se kujtimet e harruara mund të vazhdojnë si një “gjurmë e heshtur” në qarqet nervore që nuk mund të kontrollojnë drejtpërdrejt sjelljen.

“Ne arritëm në përfundimin se kalimi midis një gjendjeje të heshtur dhe aktive të kujtesës parandalon humbjen e informacionit dhe krijon një sistem kujtese të kushtëzuar. Kjo i lejon trurit të përparësojë në mënyrë fleksibile rikthimin e kujtimeve bazuar në përvojat e fundit”, deklarojnë autorët në punimin e botuar në revistën Nature Neuroscience.

Shkencëtarët përdorën miza frutash në studim që ishin trajnuar për të shoqëruar një erë të caktuar me një goditje të lehtë elektrike. Si rezultat, mizat filluan ta shmangnin atë erë. Ekipi zbuloi se kjo neveri e mësuar u zhduk pas rreth 24 orësh, duke sugjeruar që kujtesa ishte harruar.

Megjithatë, kur studiuesit i kthyen mizat në dhomën ku ishte zhvilluar trajnimi, kujtesa u kthye dhe mizat filluan ta shmangnin përsëri erën. Vetëm aroma nuk mjaftonte për të rikthyer kujtesën. Stimuli duhej të përfshinte elementë kyç të përvojës origjinale, siç është tekstura dhe ndriçimi i dhomës. Këto rezultate sugjerojnë që kujtimet rindërtohen në mënyrë aktive bazuar në sinjale kontekstuale.

Për të zbuluar se çfarë po ndodhte në tru, studiuesit monitoruan aktivitetin neuronal në qendrat e kujtesës. Ata zbuluan se gjurma e kujtesës që nxiti shmangien dobësohej gradualisht ndërsa mizat harronin. Në të njëjtën kohë, një gjurmë e ndryshme, e fshehur, u shfaq në një tufë tjetër neuronesh që nuk kontrollon ndryshe sjelljen, të cilën shkencëtarët e quajtën “gjurma e heshtur e kujtesës”.

Studiuesit besojnë se truri nuk e lëviz kujtesën, por krijon dy versione të saj që nga fillimi. Njëra nxit menjëherë sjelljen, ndërsa tjetra mbetet e fshehur. Ndërsa versioni i parë zbehet, versioni i fshehur bëhet më i fortë dhe lejon rikthimin e mëvonshëm të kujtesës.
Mekanizmi i Kujtimeve të Rreme

Procesi i rikujtimit të kujtimeve ka rezultuar të jetë i papërsosur. Gjatë stërvitjes, mizat u ekspozuan edhe ndaj një arome tjetër që nuk shoqërohej me goditjet elektrike. Kur studiuesit më vonë e përdorën atë aromë të padëmshme si kujtesë, mizat përsëri filluan ta shmangnin atë, sikur të ishte e lidhur edhe me shokun. Duke vepruar kështu, ata krijuan një kujtesë të rreme.

Hulumtimi u krye te mizat e frutave, kështu që nuk mund të thuhet me siguri se truri i njeriut sillet në të njëjtën mënyrë. Megjithatë, duke qenë se kujtimet e rreme janë një fenomen i njohur edhe te njerëzit, ky hulumtim mund të ofrojë një pasqyrë se si njerëzit i ruajnë dhe i ringjallin kujtimet në dukje të humbura.