Zonat e thata, me rërë dhe shkretëtirë të nxehtë janë të mbushura me një fenomen të pazakontë për të cilin shkencëtarët nuk dinë shumë, megjithatë, duke bërë një hartë në të cilën të ashtuquajturat. “rrathët e zanave” i lejuan ata të kuptonin fakte të reja interesante rreth tyre.
Shkencëtarët kanë zbuluar se zonat misterioze që mund të hasim në shkretëtirat e Namibisë dhe Australisë janë shumë më të përhapura nga sa mendonim. Gjegjësisht, ka kullota të shkretëtirës të mbushura me miliona rrathë të çuditshëm, në të cilat nuk ka bar apo bimësi tjetër. Kjo është arsyeja pse ky fenomen i çuditshëm u quajt “rrathë zanash”.
Sipas vlerësimit të ri të ekspertëve, rrathët e zanave mund të gjenden në 263 vende, pra në 3 kontinente dhe në 15 vende; duke përfshirë Madagaskarin dhe Azinë Qendrore. Ky informacion i ri mund t’i ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë se çfarë saktësisht i shkakton ato, raporton Science Alert.
“Ne kryem një vlerësim global dhe të plotë të vendeve të ngjashme me rrethin e zanave dhe zbuluam qindra vende në tre kontinente. Studimi ynë ofron një pasqyrë të ekologjisë dhe biogjeografisë së këtyre modeleve magjepsëse, duke e bërë atë atlasin e parë të shpërndarjes së tyre globale”, tha ekologu Emilio Guirado i Universitetit të Alicante, Spanjë.
Rrathët e zanave janë një mister i vërtetë i natyrës. Ato ndodhin në zonat e shkretëtirës si pjesë toke të thata, të zhveshura, deri në rreth 12 metra në perimetër dhe pothuajse gjithmonë të ndara nga njëra-tjetra; ato nuk preken apo mbivendosen.
Ndërsa ne ende nuk e dimë me siguri se çfarë saktësisht i shkakton ato, hulumtimet e fundit sugjerojnë se insektet e vogla mund të jenë pjesërisht përgjegjës për këtë fenomen misterioz. Për një kohë, shkencëtarët konsideruan idenë se ato u krijuan nga toksinat e mbetura nga specie të tjera bimore, por disa vite më parë kjo hipotezë u hodh poshtë.
Në hulumtimin e ri, shkencëtarët analizuan imazhe satelitore me rezolucion të lartë dhe studiuan zona në mbarë botën.
“Ne zbuluam 263 vende me modele vegjetacioni të ngjashme me rrathët e zanave. Midis tyre tashmë janë identifikuar vende në Namibi dhe Australinë Perëndimore, por edhe Sahara Perëndimore, Briri i Afrikës, Madagaskari etj., shkruajnë shkencëtarët në hulumtim.
Ata ishin në gjendje të identifikonin veçori specifike të përbashkëta për të gjitha vendet e rrethit të zanave, të tilla si një mjedis shumë i thatë, i shkretëtirës, temperaturat e larta, sezoni i lartë i reshjeve, toka shumë e ulët me lëndë ushqyese dhe përmbajtja e lartë e rërës.
Interesante, ata zbuluan se zonat me rrathë zanash kishin produktivitet më të qëndrueshëm të vegjetacionit me kalimin e kohës sesa zonat përreth ku ky fenomen misterioz nuk u regjistrua. Girado dhe kolegët e tij besojnë se këto gjetje mund të ndihmojnë në identifikimin e arsyeve specifike të rajonit pse mund të ndodhin rrathë zanash.
Hulumtimi, i titulluar “Biogjeografia globale dhe nxitësit mjedisorë të qarqeve të zanave”, u botua në revistën Proceedings of the National Academy of Sciences.
