Zgjerimi i BE-së në një pikë kthese: Kush do të shkojë i pari në Bruksel?

Bashkimi Evropian po hyn në njërën nga fazat më të rëndësishme të zgjerimit në 20 vjet. Mali i Zi dhe Shqipëria po i afrohen anëtarësimit, Ukraina dhe Moldavia po përshpejtojnë rrugën e tyre evropiane, dhe Islanda po shqyrton mundësinë e kthimit në negociata. Por, përpara një vale të re zgjerimi, Brukseli duhet t’i përgjigjet pyetjes nëse Bashkimi mund të përballojë në mënyrë efektive një numër më të madh anëtarësh.

Pas Brexit-it, BE-ja ka një mundësi reale për të rritur anëtarësinë e saj për herë të parë. Zgjerimi po përdoret gjithashtu gjithnjë e më shumë si një mjet gjeopolitik – për të forcuar ndikimin në fqinjësi, për të rritur sigurinë dhe për të distancuar vendet individuale nga ndikimi rus.

Zyrtarët evropianë theksojnë se në gjashtë muajt e fundit janë mbyllur më shumë kapituj negociatash sesa në të gjithë dekadën e mëparshme, shkruan Euronews.

Mali i Zi dhe Shqipëria janë aktualisht më afër qëllimit. Hyrja e tyre në BE nuk do ta ndryshojë ndjeshëm qendrën gjeografike të Unionit për shkak të popullsive të tyre relativisht të vogla.

Por përparimi i tyre rihap çështjen e Serbisë, vendit më të madh në Ballkanin Perëndimor. Disa shtete anëtare besojnë se kritere të ndryshme gjeopolitike zbatohen për Beogradin sesa për kandidatët e tjerë, veçanërisht për shkak të marrëdhënies së Serbisë me Rusinë.

Në të njëjtën kohë, Brukseli dëshiron të përshpejtojë negociatat me Ukrainën dhe Moldavinë. Kjo mund të çojë në mundësinë që progresi i kandidatëve individualë të fillojë të lidhet, gjë që mund ta ndërlikojë më tej procesin.

Megjithatë, sfida më e madhe për BE-në është Ukraina.

Pavarësisht rezultatit të luftës me Rusinë, kryeqytetet evropiane janë të vetëdijshme se një marrëveshje paqeje në të ardhmen do të duhet të përfshijë një formë të integrimit evropian ose garancisë së sigurisë për Kievin.

Pavarësisht ekonomisë së saj relativisht më të dobët, Ukraina do të bëhej një nga anëtarët më me ndikim të Unionit për shkak të madhësisë, popullsisë dhe aftësive ushtarake – veçanërisht kur bëhet fjalë për mbrojtjen dhe politikën e jashtme.

Kjo do ta detyronte Brukselin të rimendonte në thelb se si duhet të funksionojë një BE me 30 ose më shumë shtete anëtare.

Komisioni Evropian pritet të paraqesë një plan për reformat e nevojshme para zgjerimit të ardhshëm më 30 shtator. Ndër propozimet është një ndryshim në mënyrën se si kryhet vendimmarrja.

Ka gjithnjë e më shumë thirrje për të shfuqizuar rregullin e unanimitetit në fusha të tilla si politika e jashtme, e cila u lejon shteteve individuale të bllokojnë vendimet e përbashkëta.

Po shqyrtohet edhe çështja e përbërjes së Komisionit Evropian. Një ide është të zvogëlohet numri i komisionerëve dhe të hiqet dorë nga rregulli që çdo shtet anëtar të ketë një përfaqësues.

Propozimi i dytë ka të bëjë me integrimin gradual të anëtarëve të rinj, në mënyrë që vendet kandidate të mund të fillojnë të marrin përfitime konkrete nga tregu dhe institucionet evropiane para anëtarësimit të plotë.

Por mund të mos jetë koha ideale për ndryshime të mëdha. Disa shtete anëtare të rëndësishme përballen me zgjedhje vitin e ardhshëm, përfshirë Francën, ku e djathta euroskeptike mund të bëjë një ndryshim të madh.

Edhe nëse vendet kandidate përfundojnë negociatat, anëtarësimi nuk është i garantuar. Të gjitha shtetet anëtare duhet të ratifikojnë traktatin e pranimit dhe kjo fazë mund të bëhet një pengesë e re.

Në disa shtete anëtare, publiku është gjithnjë e më skeptik ndaj zgjerimit të mëtejshëm, veçanërisht për shkak të forcimit të partive të krahut të djathtë dhe euroskeptike.

Franca është e panjohura më e madhe. Që nga viti 2005, pranimet e reja atje mund të konfirmohen me referendum ose me një shumicë prej dy të tretash në parlament.

Mali i Zi mund të bëhet testi i parë i madh i valës së re të zgjerimit. Ratifikimi i tij mund të lidhet me Shqipërinë, varësisht nga shpejtësia e negociatave të saj, ose edhe me Islandën, nëse ky vend nordik vendos të rihapë bisedimet e pranimit.

Ekspertët paralajmërojnë se një refuzim i mundshëm i anëtarësimit të Malit të Zi do ta rrezikonte seriozisht të gjithë procesin.

BE-ja përballet përsëri me një vendim të madh: të zgjerojë dhe forcojë ndikimin e saj gjeopolitik apo së pari të reformojë thellësisht institucionet e veta. Dhe këtë herë vendimi do të përcaktojë jo vetëm të ardhmen e kandidatëve, por edhe formën e vetë Bashkimit Evropian.