25 vjet nga sulmi në Kullat Binjake: Amerika dhe bota kujtojnë një nga sulmet më të mëdha

Dy avionë amerikanë pasagjerësh u përplasën në kullat binjake të Qendrës Botërore të Tregtisë në Nju Jork. Një aeroplan i tretë i rrëmbyer u përplas në një seli ushtarake amerikane pranë Uashingtonit. Një aeroplan i katërt i rrëmbyer u rrëzua në Pensilvani përpara se të godiste ndonjë nga objektivat e tij.

Sulmet nuk ndodhën papritur. CIA kishte qenë në dijeni të ekzistencës së rrjetit al-Kaeda dhe udhëheqësit të saj në mërgim, Osama bin Ladenit saudit, për vite me radhë para vitit 2001. Agjencia madje kishte një ekip të posaçëm të ngarkuar me gjetjen e tij. Nëntë ditë pas sulmeve të 11 shtatorit, presidenti i atëhershëm i SHBA-së, George W. Bush, shpalli “Luftën kundër Terrorizmit”.

“Sulmet terroriste mund të trondisin themelet e ndërtesave tona më të mëdha, por ato nuk mund të prekin themelet e Amerikës. Këto akte thyejnë çelikun, por nuk mund ta thyejnë çelikun e vendosmërisë amerikane. Ne nuk do të bëjmë dallim midis terroristëve që kryen këto akte dhe atyre që i mbulojnë ato”, tha Bush në atë kohë.

Kujtime

Më shumë se 100 milionë amerikanë janë shumë të rinj për ta kujtuar atë ditë, theksoi së fundmi ish-kryebashkiaku i New York City-t, Michael Bloomberg.

Disa prej tyre vetëm tani po i zbulojnë tmerret e 11 shtatorit, duke parë video pas videoje në platforma si YouTube dhe TikTok.

“Kur ndodhi 11 shtatori, të gjithë u bënë miq. Ne ishim të gjithë të bashkuar në atë humbje dhe vendi ndihej si në shtëpi kudo. Ndërsa po ngisja makinën nëpër rrugët e periferive, pashë një flamur amerikan të valëvitej lart në çdo shtëpi”, shkroi Jennifer Jasenski, një asistente ligjore 55-vjeçare nga Milford, Connecticut.

Elizabeth Zorko, një zyrtare në pension e administratës zgjedhore nga Omaha, Nebraska, kujtoi një fenomen të ngjashëm.

“Mbaj mend që takoja shikimet e të panjohurve dhe kishte një shprehje në to që nuk kishte ekzistuar më parë – sikur kjo përvojë e tmerrshme e përbashkët të kishte krijuar një lidhje të thellë personale”, thotë ajo.

Kjo ndjenjë uniteti shpejt ia la vendin zemërimit dhe përçarjes, kryesisht për shkak të luftërave në Irak dhe Afganistan, të nisura nga administrata e George W. Bush dhe të paraqitura si konflikte të nevojshme për të ndihmuar Amerikën të fitonte luftën kundër terrorizmit.

“Ne kemi nisur dy ‘luftëra të përjetshme’ që kanë qenë plotësisht joefektive në aspektin e sigurisë sonë ushtarake dhe vetëm sa kanë dëmtuar reputacionin tonë në botë – veçanërisht në Evropë dhe Lindjen e Mesme – me koston e jetës së mijëra ushtarëve amerikanë dhe civilëve të panumërt irakianë. Ndërsa me sa duket kemi marrë çdo masë për të mbrojtur veten kundër terrorizmit të mundshëm të huaj, terrorizmi vendas në vendin tonë është bërë një dukuri pothuajse mujore dhe nuk janë ndërmarrë hapa për të zgjeruar ose forcuar ligjet e vendit për kontrollin e armëve”, shkroi Benjamin Price, një avokat 50-vjeçar nga Savannah, Georgia.

Dan J., një 42-vjeçar nga Vermonti, postoi gjithashtu një kujtim.

“Që nga dita e parë, sulmet e 11 shtatorit janë përdorur për të demonizuar dhe çnjerëzuar një rajon të tërë të botës. Ne lejuam që ngjarjet e 11 shtatorit të bashkonin kombin tonë – jo në pikëllim apo qëndrueshmëri, por në urrejtje kolektive. Më erdhi turp nga vetja atëherë, dhe tani, ndërsa e kemi lejuar këtë vend të zhytet edhe më thellë në urrejtje, ksenofobi dhe izolim, ky turp është edhe më i madh”, shkroi ai.

Një lexues i Guardian, i cili dëshiroi të mbetej anonim, shkroi për islamofobinë me të cilën u përball si një mysliman i devotshëm duke u rritur në botën pas 11 shtatorit.

“Më preku më shumë që nga shkolla fillore deri në të mesme. U rrita në një zonë ku njerëzit janë përgjithësisht më tolerantë dhe të arsimuar, kështu që përvojat më të këqija që kam kanë të bëjnë kryesisht me shakatë dhe talljet nga shokët e klasës”, tha ai.

Jashtë klasës, ai vërejti se “Lindja e Mesme është shoqëruar ekskluzivisht me rrezikun dhe terrorizmin, edhe pse është djepi i të gjitha feve abrahamike dhe vatra e qytetërimeve të lashta”.

Shumë lexues përmendën Aktin Patriot dhe Aktin e Sigurisë së Aviacionit dhe Transportit – të dy të miratuar në përgjigje të sulmeve të 11 shtatorit – si shembujt më të dukshëm të trashëgimisë së asaj dite në jetën tonë të përditshme.

“Masat që nuk do t’i kishim pranuar kurrë në vitet 1990 – si kontrollet në aeroporte ose ndalimet e çantave në stadiume – papritmas u dukën të arsyeshme dhe nuk u shfuqizuan kurrë”, tha Price.

Zorko tha se nuk kishte udhëtuar me aeroplan që nga prilli i vitit 2002.

«Jo sepse kam frikë, por sepse është shumë e lodhshme dhe e ndërlikuar», theksoi ai.

Siguria dhe ndryshimet politike

Sulmet e 11 shtatorit patën gjithashtu implikime për sigurinë në Shtetet e Bashkuara dhe në mbarë botën. Shtetet e Bashkuara krijuan Departamentin e Sigurisë Kombëtare dhe prezantuan pozicionin e Drejtorit të Inteligjencës Kombëtare për të adresuar boshllëqet në ndarjen e informacionit midis agjencive amerikane, të tilla si CIA dhe FBI.

Pasoi një reformë e shërbimeve ndërkombëtare të inteligjencës, me rritje të bashkëpunimit ndërkufitar midis agjencive të inteligjencës të NATO-s, BE-së dhe Interpolit, BE-së, me fokus në ndërprerjen e kanaleve të financimit të terrorizmit.

Ish-Presidenti i SHBA-së, George W. Bush, nënshkroi Aktin USA PATRIOT më 26 tetor 2001, i cili shtrëngoi mbikëqyrjen elektronike dhe reduktoi privatësinë. Ligji lejonte monitorimin e transaksioneve financiare dhe arrestimin e të dyshuarve pa gjyq.

Rregulla më të rrepta për vizat dhe udhëtimet po futen në fuqi në nivel global, janë futur në fuqi pasaporta biometrike dhe janë instaluar skanerë në aeroporte.

Pas sulmeve të 11 shtatorit dhe veprimeve të ndërmarra, bota është bërë gjithnjë e më e polarizuar, ekuilibri në Lindjen e Mesme është prishur, të drejtat e njeriut janë përkeqësuar dhe ksenofobia dhe nacionalizmi janë në rritje.