77 vjet NATO, aleanca ushtarake më e fuqishme në botë

Më 24 gusht 1949, Traktati i Atlantikut të Veriut hyri në fuqi, pasi të 12 nënshkruesit e kishin ratifikuar dokumentin. Kjo shënoi zyrtarisht fillimin e NATO-s, një organizatë ideja themelore e së cilës ishte mbrojtja kolektive e anëtarëve të saj. Traktati ishte nënshkruar pothuajse pesë muaj më parë, më 4 prill 1949, në Uashington. Sot shënohet 77-vjetori i hyrjes së tij në fuqi.

Për Maqedoninë, rruga drejt Aleancës zgjati pothuajse tre dekada. Vendi u bë anëtari i 30-të i NATO-s më 27 mars 2020, dhe vetëm katër vjet më vonë, maqedonaseja Radmila Shekerinska mori një nga pozicionet më të larta në organizatë.

Dymbëdhjetë vende dhe një parim

Traktati themelues u nënshkrua nga Belgjika, Kanadaja, Danimarka, Franca, Islanda, Italia, Luksemburgu, Holanda, Norvegjia, Portugalia, Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara. Thelbi i traktatit përmbahet në parimin e mbrojtjes kolektive: një sulm ndaj një anëtari konsiderohet sulm ndaj të gjithëve.

Ky parim është i sanksionuar në Nenin 5 të Traktatit të Atlantikut të Veriut. Në historinë e NATO-s, Neni 5 është përdorur vetëm një herë, pas sulmeve terroriste ndaj Shteteve të Bashkuara më 11 shtator 2001.

Nga 12 deri në 32 anëtarë

Nga 12 anëtarët themelues, NATO tani është rritur në 32 anëtarë. Një nga zgjerimet më të mëdha ndodhi në vitin 2004, kur shtatë vende iu bashkuan Aleancës njëkohësisht. Anëtarësimi ka vazhduar të zgjerohet vitet e fundit, me Finlandën që u bashkua në vitin 2023 dhe Suedinë në vitin 2024.

Me pranimin e tyre, numri i anëtarëve u rrit në 32.

Rruga maqedonase: nga angazhimi te anëtarësimi

Vendosmëria për t’u anëtarësuar në NATO është pothuajse aq e vjetër sa edhe pavarësia e vendit. Maqedonia e Veriut iu bashkua Partneritetit për Paqe në vitin 1995 dhe në vitin 1999 hyri në Planin e Veprimit për Anëtarësim – një mekanizëm përmes të cilit zbatoi reformat e nevojshme për anëtarësimin e ardhshëm.

Megjithatë, vendi kishte bashkëpunuar me Aleancën për vite me radhë dhe kishte marrë pjesë në misionet e saj shumë kohë përpara se të bëhej zyrtarisht anëtar, përfshirë në Afganistan dhe Kosovë. Pengesa kryesore u shfaq në vitin 2008. Në samitin e NATO-s në Bukuresht, vendi nuk mori një ftesë për t’u bashkuar për shkak të një mosmarrëveshjeje për emrin me Greqinë. Pasoi një tjetër dekadë bllokadë.

Pika e kthesës erdhi me Marrëveshjen e Prespës në vitin 2018. Në samitin e Brukselit në korrik të atij viti, NATO ftoi autoritetet në Shkup të fillonin bisedimet e pranimit. Protokolli i pranimit u nënshkrua në shkurt 2019, i ndjekur nga ratifikimi në parlamentet e të gjitha shteteve anëtare të atëhershme. Më 27 mars 2020, Maqedonia e Veriut u bë zyrtarisht anëtarja e 30-të e NATO-s, me depozitimin e instrumentit të pranimit në Departamentin e Shtetit në Uashington. Tre ditë më vonë, më 30 mars, flamuri maqedonas u ngrit para selisë së NATO-s në Bruksel.

Nga qeveria maqedonase në krye të NATO-s

Pozicioni më i lartë i mbajtur nga një politikane maqedonase në NATO deri më tani mbahet nga Radmila Shekerinska. Në nëntor 2024, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s Mark Rutte e emëroi atë Zëvendës Sekretare të Përgjithshme. Ajo mori detyrën më 2 dhjetor 2024.

Përpara kësaj, Shekerinska ishte Zëvendëskryeministre përgjegjëse për Integrimin Evropian dhe Ministre e Mbrojtjes e Maqedonisë së Veriut. Si Ministre e Mbrojtjes ajo mori pjesë në fazën përfundimtare të përgatitjeve të vendit për anëtarësim në NATO.

Çfarë do të thotë funksioni i Shekerinskës?

Zëvendës Sekretari i Përgjithshëm është pozicioni i dytë më i lartë në strukturën civile të NATO-s. Pozicioni mbështet Sekretarin e Përgjithshëm në koordinimin e punës së Aleancës, dhe Zëvendës Sekretari i Përgjithshëm zëvendëson Sekretarin e Përgjithshëm në mungesë të tij. Pozicioni luan gjithashtu një rol të rëndësishëm në koordinimin e proceseve politike midis 32 anëtarëve.

Sipas NATO-s, Shekerinska vjen në këtë pozicion me përvojë në procesin që kaloi Maqedonia e Veriut për t’u bërë anëtare. Gjatë emërimit të saj, Rutte theksoi se ajo e di se çfarë duhet që një vend të anëtarësohet në Aleancë dhe çfarë do të thotë të jesh anëtar i plotë.

77 vjet më vonë

Traktati i Atlantikut të Veriut është sot një nga marrëveshjet ndërkombëtare të sigurisë më jetëgjata në historinë moderne. Nga 12 shtete themeluese, NATO është rritur në 32 anëtarë dhe parimi i mbrojtjes kolektive mbetet në zemër të funksionimit të saj.

Për Maqedoninë e Veriut, përvjetori ka një peshë të ndryshme. Nga vendosmëria për anëtarësim në vitet e para të pavarësisë, përmes partneritetit me NATO-n, bllokadës për shkak të mosmarrëveshjes me Greqinë dhe Marrëveshjes së Prespës, deri te anëtarësimi i plotë në vitin 2020 – rruga zgjati pothuajse 27 vjet.

Sot, vetëm katër vjet pas anëtarësimit, një emër maqedonas e gjen veten në një nga pozicionet më të larta në vetë organizatën. Nga një vend që priti me vite një ftesë, në një vend përfaqësuesi i të cilit është sot zëvendësi i njeriut që drejton Aleancën.