Australia ndalon mediat sociale për personat nën 16 vjeç – A duhet të bëjë të njëjtën gjë edhe Maqedonia?

Sipas vendimit të qeverisë, kompanitë e teknologjisë do të duhet të ndërmarrin “hapa të arsyeshëm” për të siguruar që të miturit nuk mund të hapin llogari të reja dhe që ato ekzistuese të çaktivizohen ose të hiqen. Qeveria thotë se qëllimi i këtij ndalimi të parë në botë, i cili ka mbështetjen e shumë prindërve, është të zvogëlojë “presionet dhe rreziqet” ndaj të cilave fëmijët janë të ekspozuar në internet, që rrjedhin nga “karakteristikat e dizajnit që i inkurajojnë ata të kalojnë më shumë kohë para ekraneve, ndërsa ofrojnë gjithashtu përmbajtje që mund të dëmtojë shëndetin dhe mirëqenien e tyre”.

Një studim i porositur nga qeveria ka zbuluar se 96% e fëmijëve të moshës 10 deri në 15 vjeç përdorin mediat sociale dhe shtatë në dhjetë prej tyre janë ekspozuar ndaj përmbajtjes së dëmshme, nga mizogjinia dhe imazhet e dhunës deri te materialet që promovojnë çrregullimet e të ngrënit dhe vetëvrasjet, raporton BBC.

Qeveria australiane deri më tani ka emëruar dhjetë platforma që do t’i nënshtrohen ndalimit: Facebook, Instagram, Snapchat, Threads, TikTok, X, YouTube, Reddit dhe shërbimet e transmetimit Kick dhe Twitch.

Qeveria është nën presion për ta zgjeruar listën për të përfshirë edhe lojërat online, prandaj platforma si Roblox dhe Discord kanë futur së fundmi verifikimin e moshës për disa nga veçoritë e tyre. Kriteret për përfshirje në listë janë të qarta: qëllimi kryesor i platformës duhet të jetë ndërveprimi social, duhet të lejojë komunikimin midis përdoruesve dhe duhet të lejojë postimin e përmbajtjes.

Si rezultat, platforma si YouTube Kids, Google Classroom dhe WhatsApp nuk përfshihen në ndalim, dhe fëmijët do të jenë ende në gjendje të shikojnë shumicën e përmbajtjes në shërbime si YouTube që nuk kërkojnë regjistrim.

Përgjegjësia për zbatimin e ndalimit bie tërësisht mbi kompanitë e teknologjisë, ndërsa fëmijët dhe prindërit nuk do të penalizohen. Për shkelje të rënda ose të përsëritura, kompanitë përballen me gjoba deri në 49.5 milionë dollarë australianë. Qeveria u kërkon atyre të ndërmarrin “hapa të arsyeshëm” dhe të përdorin teknologji të verifikimit të moshës, pa specifikuar se cilat janë ato.

Opsionet përfshijnë përdorimin e dokumenteve të identifikimit të lëshuara nga qeveria, njohjen e fytyrës ose të zërit dhe vlerësimin e moshës bazuar në sjelljen online. Mbështetja në moshën e vetë-raportuar ose pëlqimin e prindërve nuk do të jetë e mjaftueshme. Meta, pronari i Facebook dhe Instagram, njoftoi se do të fillojë mbylljen e llogarive më 4 dhjetor, ndërsa Snapchat tha se përdoruesit do të jenë në gjendje të verifikojnë moshën e tyre me llogari bankare, dokumente identifikimi ose selfie. Platformat e tjera nuk i kanë zbuluar ende planet e tyre.

Efektiviteti i ndalimit mbetet në pikëpyetje derisa kompanitë të zbulojnë se cilat metoda verifikimi do të përdorin. Ekzistojnë shqetësime se teknologjitë mund të bllokojnë gabimisht disa përdorues, ndërsa lejojnë kalimin e të tjerëve që janë nën moshë. Një raport qeveritar zbuloi se teknologjia e njohjes së fytyrës është më pak e sigurt për grupmoshën që synon.

Kritikët vënë në pikëpyetje nëse gjobat janë mjaftueshëm të larta. Siç e tha ish-drejtori ekzekutiv i Facebook-ut, Stephen Shiller, “Meta-s i duheshin rreth një orë e 52 minuta për të fituar 50 milionë dollarë”. Shumë argumentojnë se ndalimi nuk do ta zgjidhë problemin sepse nuk mbulon faqet e takimeve, platformat e lojërave apo chatbot-et me inteligjencë artificiale.

Të tjerë paralajmërojnë se adoleshentët që mbështeten në mediat sociale për mbështetje do të mbeten të izoluar dhe se arsimi do të ishte një qasje më e mirë. Ministrja e Komunikacionit Annika Wells pranoi se ndalimi mund të mos jetë “i përsosur”. “Do të jetë pak e vështirë për t’u zbatuar”, tha ajo.

Ka pasur gjithashtu shqetësime në lidhje me sasitë e mëdha të të dhënave personale të kërkuara për të verifikuar moshën. Australia ka pasur një sërë shkeljesh të mëdha të të dhënave në vitet e fundit, duke nxitur më tej mosbesimin. Por qeveria këmbëngul se legjislacioni përfshin “masa të forta mbrojtëse”.

Të dhënat mund të përdoren vetëm për verifikimin e moshës dhe duhet të shkatërrohen menjëherë më pas, me “ndëshkime të rënda” për shkeljet. Platformat duhet të ofrojnë gjithashtu alternativa ndaj përdorimit të një dokumenti identifikimi të lëshuar nga qeveria.

Kompanitë e teknologjisë u indinjuan nga njoftimi i ndalimit, duke thënë se do të ishte e vështirë të zbatohej, e lehtë për t’u anashkaluar dhe përbënte rrezik për privatësinë e përdoruesve.

Ata paralajmëruan se kjo mund t’i çojë fëmijët në “qoshe të errëta të internetit” dhe t’i privojë ata nga kontaktet e rëndësishme sociale. Snap dhe YouTube madje kanë kundërshtuar nëse ato kualifikohen si media sociale, dhe Google thuhet se po shqyrton një betejë ligjore.

Pavarësisht kundërshtimit të tyre, kompani si TikTok dhe Snap përfundimisht thanë se do të zbatonin ligjin. E vetmja kompani australiane në listë, Kick, tha se do të bashkëpunonte në mënyrë konstruktive me autoritetet.

Ndalimi i Australisë është i pari i këtij lloji në botë dhe vendet e tjera do ta ndjekin nga afër rezultatin e tij. Qasje të ndryshme janë provuar edhe në vende të tjera – Mbretëria e Bashkuar ka futur rregulla të rrepta për të mbrojtur të rinjtë nga përmbajtja e dëmshme, ndërsa shumë vende evropiane kërkojnë pëlqimin e prindërve për përdorimin e mediave sociale.

Franca po shqyrton një ndalim për personat nën 15 vjeç, Danimarka dhe Norvegjia po planifikojnë masa të ngjashme, dhe Spanja ka propozuar një ligj që do të kërkonte pëlqimin prindëror për personat nën 16 vjeç. Në SHBA, një përpjekje për të futur pëlqimin prindëror në shtetin e Utah u bllokua nga një gjyqtar.

Siç pritej, adoleshentët tashmë po kërkojnë mënyra për të anashkaluar ndalimin. Shumë prej tyre po hapin llogari të reja me data lindjeje të rreme, ndërsa këshilla mbi aplikacione alternative po ndahen në internet. Disa ndikues kanë kaluar në llogari të përbashkëta me prindërit e tyre. Analistët parashikojnë gjithashtu një rritje të përdorimit të VPN-ve, të cilat fshehin vendndodhjet e përdoruesve, siç ka ndodhur në Mbretërinë e Bashkuar pasi u futën rregulla të ngjashme për verifikimin e moshës.