Ekzistojnë gjashtë lloje të kollës – ja çfarë domethënie ka secila prej tyre dhe kur duhet të vizitoni një mjek
Ekzistojnë gjashtë lloje të kollës – ja çfarë domethënie ka secila prej tyre dhe kur duhet të vizitoni një mjek
Një kollë mund të tregojë çdo gjë, nga një ftohje dhe alergji deri te sëmundje më serioze si bronkiti ose pneumonia (inflamacion i mushkërive). Tingulli dhe kohëzgjatja e saj ndihmojnë në përcaktimin e ashpërsisë së saj, dhe simptomat si gjaku në mukus kërkojnë vëmendje të menjëhershme mjekësore.
Dr. Asif, një mjek i përgjithshëm në Klinikën e Përgjithshme të Londrës, vlerëson se rreth gjysma e pacientëve të tij ankohen për kollë. Ndërsa kjo shqetëson shumë njerëz, ai thekson se në fakt është një shenjë se “trupi po bën pikërisht atë që duhet të bëjë”.
“Keni një irritues, një infeksion, diçka që shkakton ënjtje ose shqetësim në rrugët e frymëmarrjes. Pra, doni që kolla, e cila është në thelb një spazmë muskulore, të nxjerrë jashtë çdo gjë që është. Sepse nëse nuk e bëni, do të shkojë më poshtë në rrugët e frymëmarrjes, do të qëndrojë në mushkëri ose do të shkaktojë pneumoni”, shpjegoi Dr. Asif për Daily Mail .
Ndërsa shumica e kollës zhduket vetë brenda tre deri në katër javësh, në disa raste, nevojitet kujdes urgjent mjekësor dhe shenja paralajmëruese është pikërisht në zhurmën e kollës. Dr. Asif i ndan kollat në gjashtë kategori kryesore për të ndihmuar në identifikimin e rrezikut.
1. Kollë e thatë
Një kollë e thatë ka një tingull të mprehtë dhe të çjerrë pa nxjerrje mukusi. Shpesh shoqërohet me alergji sezonale ose infeksione virale, veçanërisht në dimër. Shumica e kollave të tilla përmirësohen spontanisht brenda pak ditësh ose javësh. Megjithatë, nëse zgjat më shumë se tre javë, duhet të jetë shkak për shqetësim.
Edhe pse e rrallë, një kollë e thatë e vazhdueshme mund të jetë një tregues i kancerit të mushkërive, fytit ose traktit të sipërm respirator, veçanërisht nëse shoqërohet me humbje peshe, ulje të oreksit ose lodhje të pashpjegueshme. Një tjetër shkak i zakonshëm i kollës së thatë është sëmundja e refluksit gastroezofageal (GERD), një gjendje në të cilën acidi i stomakut rrjedh përsëri lart në ezofag dhe irriton fytin.
2. Kollë produktive ose e lagësht
Ndryshe nga kolla e thatë, kolla e lagësht prodhon mukus dhe ka një tingull karakteristik gurgullues dhe kërcitës. Është një shenjë se trupi po përpiqet të heqë qafe infeksionin duke nxjerrë mukusin që ka bllokuar bakteret dhe viruset. Edhe pse shpesh shoqërohet me një ndjesi të pakëndshme bllokimi, kjo kollë zakonisht zhduket brenda tre deri në katër javësh me pushim dhe marrje të mjaftueshme të lëngjeve.
Një ekzaminim mjekësor bëhet i nevojshëm nëse shoqërohet me ethe, gjak në pështymë ose përkeqësim të përgjithshëm të gjendjes. Simptoma të tilla mund të tregojnë bronkit ose, në raste më të rënda, pneumoni, një gjendje që është kërcënuese për jetën nëse nuk trajtohet.
3. Një kollë që tingëllon si lehje
Një tingull i lartë dhe i ngjirur që i ngjan një “lehjeje foke” është një lloj kolle që kërkon vëmendje të menjëhershme mjekësore, veçanërisht tek fëmijët. Ky tingull shoqërohet klasikisht me një infeksion viral që shkakton ënjtje të trakesë dhe traktit të sipërm respirator. Mund të shoqërohet me ethe, hundë që rrjedh dhe stridor, një tingull fishkëllimi kur merr frymë.
Mjekët paralajmërojnë se fëmijët mund të duken mirë në fillim, por gjendja e tyre mund të përkeqësohet shpejt për shkak të ngushtimit të rrugëve të frymëmarrjes, prandaj është thelbësore të kërkoni ndihmë menjëherë.
4. Kollë me fishkëllima në gjoks
Një kollë e shoqëruar me një tingull fishkëllimesh ose fishkëllimash, e cila është e dukshme edhe gjatë frymëmarrjes normale, duhet të merret gjithmonë seriozisht. Ky tingull tregon rrugët e frymëmarrjes të inflamuara ose të ngushtuara dhe shoqërohet kryesisht me astmën dhe sëmundjen pulmonare obstruktive kronike (SPOK). Simptomat shpesh përkeqësohen natën ose gjatë sforcimit fizik.
Nëse kolla me fishkëllima është e përsëritur ose shoqërohet me një ndjenjë gulçimi dhe ngushtësie në gjoks, një vlerësim mjekësor është i nevojshëm për të shmangur sulmet e rënda të astmës që mund të jenë kërcënuese për jetën.
5. Kollë e mirë
Kolla e mirë, e njohur edhe si pertusis, karakterizohet nga kriza kolle intensive dhe të pakontrollueshme, të ndjekura nga një fishkëllimë e lartë kur përpiqeni të merrni frymë. Shkaktohet nga bakteri shumë ngjitës Bordetella pertussis, dhe krizat mund të jenë aq të rënda sa të shkaktojnë të vjella, lodhje ose edhe thyerje brinjësh.
Është veçanërisht e rrezikshme për foshnjat nën moshën gjashtë muajsh dhe kërkon trajtim të menjëhershëm me antibiotikë. Edhe pse është më e zakonshme tek fëmijët, mund ta prekin edhe të rriturit, tek të cilët tingulli karakteristik i njohur si kollë e mirë mund të mos jetë i pranishëm.
6. Kollë kronike
Çdo kollë tek të rriturit që zgjat më shumë se tetë javë klasifikohet si kronike dhe kërkon trajtim të detajuar mjekësor. Nuk ka një tingull specifik, por përcaktohet nga kohëzgjatja e saj. Shkaqet mund të ndryshojnë, nga astma, pirja e duhanit, GERD dhe rrjedhja postnazale deri te gjendje më serioze siç janë sëmundja kronike e mushkërive ose kanceri i mushkërive.
Meqenëse kanceri i mushkërive shpesh i shfaq simptomat vonë, çdo ndryshim në kollë ose në kohëzgjatjen e saj, veçanërisht tek duhanpirësit mbi 40 vjeç, nuk duhet të injorohet. Diagnoza e hershme është çelësi i trajtimit të suksesshëm.
