Gjithçka që duhet të dini rreth protestave në Iran

Protestat filluan më 28 dhjetor në Teheran dhe u përhapën në më shumë se 280 vende në 21 provinca. Demonstratat fillimisht u përqendruan në ekonomi, por shpejt u zgjeruan në çështje politike, me slogane antiqeveritare të brohoritura.

Më 9 janar, autoritetet vendosën një ndërprerje të internetit në të gjithë vendin, me anulime telefonatash dhe fluturimesh, dhe faqet e internetit të lajmeve iraniane përditësoheshin vetëm herë pas here.

– Rënia e vlerës së monedhës iraniane dhe kursi rekord i ulët i këmbimit të dollarit.
– Një krizë ekonomike, e përkeqësuar pas rivendosjes së sanksioneve nga SHBA-të në vitin 2018.
– Ndikimi i luftës në qershor 2025, kur Izraeli dhe SHBA-të kryen sulme ndaj objekteve bërthamore në Iran.
– Rritja e çmimeve të produkteve bazë (gjalpë, mish, oriz, djathë). Shembull: një dërrasë vezësh nga 280,000 toman u rrit në 500,000 toman (≈ 10.4 euro). Pesë litra vaj gatimi nga 470,000 toman u rritën në 1,200,000–1,400,000 toman (≈ 27.6–32.2 euro).

Përleshjet më të ashpra janë në pjesën perëndimore të Iranit, por ka pasur edhe përleshje në provincat qendrore dhe jugore.

– Në provincën Ilam, protestuesit u pritën me armë zjarri nga forcat e sigurisë. Kjo ngjarje njihet si E shtuna e përgjakshme.
– Në spitalin rajonal, forcat e sigurisë arrestuan protestuesit e plagosur dhe të afërmit e tyre.

Pavarësisht ndërprerjes së internetit, video të shkurtra tregojnë protestues duke kënduar rreth zjarreve të mëdha në Teheran dhe zona të tjera.

– Presidenti Masoud Pezeshkian i bëri thirrje qeverisë të dëgjojë kërkesat legjitime të protestuesve.
– Udhëheqësi Suprem Ajatollah Ali Khamenei paralajmëroi se protestuesit po “shkatërronin rrugët e tyre për të bërë të lumtur presidentin e një vendi tjetër” (duke iu referuar Donald Trump) dhe se ai nuk do të toleronte njerëz që veprojnë si “mercenarë për të huajt”.
– Kryetari i Gjyqësorit Gholamhossein Mohseni-Eyeyei tha se dënimet për protestuesit do të jenë “vendimtare, maksimale dhe pa asnjë butësi”.

Deri më 8 janar, protesta ishin parë në 46 qytete në 21 provinca. Grupet opozitare kurde shprehën mbështetjen e tyre të plotë për protestat dhe kryengritjet kundër Republikës Islamike.

Flamuri i vjetër iranian që nga para Revolucionit Islamik, ai me luanin dhe diellin e artë, një simbol i ish-shahëve Kajar dhe Pahlavi, dhe që tani përvetësohet nga opozita dhe diaspora iraniane si një simbol i rezistencës kundër diktaturës islamike, shihet gjerësisht në protesta.

Protestat në Iran nuk janë asgjë e re: pati trazira në vitet ’70, ’90 dhe në fillim të viteve 2000.

– Në vitin 2022, vendi u përball me protesta për rritjen e çmimeve, përfshirë atë të bukës, pas vdekjes së 22-vjeçares kurde Mahsa Amini, nën arrestin e policisë së moralit.
– Gjatë operacionit të sigurisë që zgjati disa muaj, mbi 500 persona u vranë dhe mbi 22,000 u arrestuan.