Barazimi i cigareve dhe produkteve të duhanit pa tym, të cilat vendosen në të njëjtën kategori dhe përcaktohen në terma të paqartë dhe të pasaktë në projektligjin për mbrojtjen nga pirja e duhanit, është një pengesë e madhe në kuadrin ekzistues rregullator dhe bie në kundërshtim të drejtpërdrejtë me politikat publike për të zvogëluar dëmin e shkaktuar nga pirja e duhanit, alarmojnë profesorët dhe ekspertët ligjorë. Çështja e kategorizimit të gabuar të produkteve të duhanit pa tym në projektligj u theksua edhe nga Grupi i Prodhimit të Cigareve, i cili është pjesë e Shoqatës së Prodhuesve të Duhanit dhe Produkteve të Duhanit brenda Dhomës Ekonomike të Maqedonisë së Veriut, duke treguar se këto kategori janë tashmë të përcaktuara veçmas në Ligjin ekzistues për Duhanin, Produktet e Duhanit dhe Produktet e Përafërta dhe për këtë arsye nuk mund të trajtohen njësoj si cigaret gjatë miratimit të rregullores.
Produktet alternative të duhanit pa tym janë relativisht të reja në tregun tonë, por kohët e fundit janë shfaqur në tregjet e vendeve të zhvilluara në të gjithë botën, prandaj një numër i madh studimesh dhe kërkimesh shkencore të kryera nga ekspertë të shquar botërorë janë në dispozicion mbi ndikimin e tyre. Rezultatet e kërkimit tregojnë se këto produkte janë më pak të dëmshme se cigaret tradicionale, dhe aerosolet e emetuara nga disa prej tyre kanë një përbërje të ndryshme nga tymi i cigareve, i cili përmban shumë substanca të dëmshme.
Në vendin tonë, një studim gjithëpërfshirës u krye disa vite më parë në kuadër të Qendrës për Kërkime Strategjike “Ksente Bogoev” në Akademinë Maqedonase të Shkencave dhe Arteve (MANU). Studimi, i titulluar “Qasja Sociale dhe Pranimi i Zvogëlimit të Dëmit përmes Shkencës dhe Kërkimit”, i cili është publikuar publikisht, përfshinte një studim të detajuar të të dhënave të disponueshme nga burime relevante informacioni mbi karakteristikat e këtyre produkteve, ndikimin e tyre te konsumatorët dhe mjedisin e tyre, si dhe rëndësinë e produkteve alternative të duhanit në politikat e shëndetit publik dhe ekonominë. Bazuar në të gjitha informacionet e mbledhura, studimi pohon se është e nevojshme të dallohen produktet alternative të duhanit nga cigaret, duke pasur parasysh informacionin shkencor të disponueshëm mbi dëmshmërinë e tyre të reduktuar, por edhe se nevojitet edukim i shtuar publik për të inkurajuar kalimin nga cigaret në alternativa më pak të dëmshme.
Studimi pohon se nikotina, ndonëse shkakton varësi dhe jo pa rrezik, nuk është shkaku kryesor i sëmundjeve që lidhen me pirjen e duhanit, por përkundrazi, këto sëmundje shkaktohen kryesisht nga ekspozimi kronik ndaj përbërësve të dëmshëm të prodhuar kur digjet duhani. Kur duhani digjet në cigare, në temperatura më të larta se 600 gradë Celsius dhe në mungesë të oksigjenit, prodhon produkte dhe tym që përmbajnë mbi 6,000 përbërës, shumica e të cilëve klasifikohen si toksikë. Nga ana tjetër, pajisjet e ngrohjes së duhanit nuk përfshijnë djegien e duhanit, dhe aerosolet që ato lëshojnë përmbajnë mbi 90% më pak substanca të dëmshme sesa tymi i cigareve.
– Hulumtimet e disponueshme mbi cilësinë e ajrit të brendshëm, ku përdoren cigaret dhe pajisjet elektronike të ngrohjes së duhanit, kanë treguar se aerosolet e gjeneruara nga pajisjet elektronike kanë një ndikim dukshëm më të vogël në përbërjen e ajrit të brendshëm krahasuar me tymin e cigares. Përdorimi i pajisjeve elektronike të ngrohjes së duhanit shoqërohet me ekspozim dukshëm më të ulët ndaj substancave të dëmshme për shëndetin e njeriut krahasuar me pirjen e duhanit, megjithëse një rrezik i caktuar sigurisht që ekziston – thotë studimi.
Ekspertët vendas vunë re se legjislacioni ekzistues për kontrollin e duhanit në vend është në përputhje me Konventën Kornizë për Kontrollin e Duhanit (FCTC) të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH) dhe Direktivën Evropiane për Produktet e Duhanit.
– Përmes rregullores së rreptë të vendosur për komercializimin e këtyre produkteve, Ligji i Maqedonisë për Duhanin është një nga ligjet më progresive në rajon që ndjek udhëzimet e FCTC-së, duke ndjekur njëkohësisht ndryshimet në industrinë e duhanit dhe duke përcaktuar rregulla të rrepta për komercializimin e produkteve të tilla të reja në tregun maqedonas që janë në përputhje si me direktivat e BE-së ashtu edhe me parimet themelore të FCTC-së – thuhet në studimin e MANU-së.
Pavarësisht disponueshmërisë publike të një numri të madh studimesh të tilla, mbetet e paqartë pse projektligji për mbrojtjen nga duhani bën një kategorizim të ri të produkteve alternative të duhanit, barazon të gjitha kategoritë e produkteve dhe prezanton terma të rinj dhe të paqartë, gjë që përfaqëson një regres të kuadrit rregullator ekzistues.
Si rekomandim, ky studim pohon se Maqedonia, e cila tradicionalisht njihet si një vend që kultivon duhanin, duhet të marrë në konsideratë praktikat e mira globale në lidhje me ekzistencën e alternativave më pak të dëmshme, përfshirë cigaret, me qëllim krijimin e politikave që do të stimulonin diferencimin, gjë që, nga ana tjetër, do të kontribuonte në përmirësimin e cilësisë së jetës.
