Nuk është vetëm relaks – natyra “riprogramon” trurin tuaj në mënyrë të pabesueshme
A keni ndjerë ndonjëherë një ndjesi të menjëhershme qetësie ndërsa hyni në një pyll? Apo keni vënë re se si mendimet tuaja bëhen më të lehta ndërsa shikoni detin?
Ne e dimë prej kohësh, dhe shumë e ndiejnë intuitivisht, se të qenit në natyrë është e mirë për ne. Tani, neuroshkenca po na ndihmon të kuptojmë pse, ose më saktë çfarë po ndodh saktësisht në tru gjatë atyre momenteve.
Një studim mbi neuroshkencën e ekspozimit ndaj natyrës u botua së fundmi në revistën Neuroscience and Biobehavioral Reviews, i kryer nga studiues nga Universiteti Adolfo Ibáñez dhe King’s College London.
Analiza përfshinte 108 studime neuroimazherie dhe zbuloi se kur njerëzit kalojnë kohë në një mjedis natyror, ose edhe thjesht shikojnë foto të natyrës, truri tregon shenja të stresit të reduktuar, më pak përpjekje mendore dhe rregullim më të mirë emocional.
Shumë prej nesh jetojnë në mjedise që e mbajnë vazhdimisht trurin tonë në gatishmëri përmes trafikut, ekraneve, zhurmës, rrëmujës dhe vendimmarrjes së vazhdueshme.
Natyra ofron një lloj tjetër stimuli, dhe truri reagon në përputhje me rrethanat.
Një nga njohuritë më të forta vjen nga hulumtimi duke përdorur elektroencefalograma (EEG), të cilat matin aktivitetin elektrik të trurit. Në shumë nga eksperimentet e analizuara, mjediset natyrore u shoqëruan me rritje të valëve alfa dhe teta, të cilat zakonisht shoqërohen me vigjilencë të relaksuar. Në të njëjtën kohë, pati një rënie në aktivitetin beta, i cili shoqërohet me përpjekje aktive dhe ngarkesë njohëse.
Thënë thjesht, truri duket se është më pak i mbingarkuar në natyrë.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë që bëhet pasiv ose i përgjumur. Në vend të kësaj, ai kalon në një gjendje vëmendjeje që është më e butë dhe më pak kërkuese. Për shembull, shikimi i gjetheve që lëvizin, dëgjimi i gurgullimës së ujit ose vërejtja e ndryshimeve në dritë e angazhojnë mendjen në një mënyrë të ndryshme nga nxitimi dhe zhurma e rrugës ose një rrjedhë e vazhdueshme njoftimesh.
Disa kërkime sugjerojnë se këto efekte mund të ndodhin shumë shpejt. Në eksperimente të shumta EEG, si në mjediset e botës reale ashtu edhe në ato të realitetit virtual, ndryshimet kanë ndodhur brenda disa minutash, ndonjëherë vetëm tre minuta.
Ekspozimet më të gjata kanë tendencë të kenë efekte më të forta, veçanërisht kur njerëzit kalojnë rreth 15 minuta në një mjedis natyror më intensiv.
Studime të tjera fMRI kanë treguar ndryshime në rrjetet që lidhen me vëmendjen dhe vetë-reflektimin. Këto rajone shoqërohen me vetë-reflektimin, endjen e mendjes dhe rrjedhën e brendshme të përvojave.
Në një mjedis natyror, ato riorganizohen në mënyra që mbështesin një gjendje mendore më të qetë dhe më pak të shpërqendruar.
Kur shqyrtohen të gjitha 108 studimet, del një model mjaft i qartë se si natyra ndikon në tru.
Së pari, mjediset natyrore janë më të lehta për t’u përpunuar. Format dhe ritmet e tyre shpesh ndjekin modele, të tilla si vijat bregdetare, gjethet dhe retë, të cilat truri i përpunon në mënyrë më efikase. Kjo zvogëlon mbingarkesën shqisore. Si rezultat, sistemet që lidhen me stresin fillojnë të qetësohen dhe trupi del nga gjendja “lufto ose ik”.
Vëmendja më pas bëhet më pak kërkuese dhe përpunimi emocional bëhet më i qëndrueshëm. Studiuesit e përshkruajnë këtë si një proces që lidhet me perceptimin, rregullimin e stresit, vëmendjen dhe vetë-reflektimin.
Përveç këtyre efekteve të menjëhershme, ka edhe prova që natyra mund të ndikojë në tru në planin afatgjatë.
Këto rezultate janë kryesisht korrelative, kështu që nevojitet kujdes sepse nuk mund të provohet që vetë natyra i shkaktoi këto ndryshime. Por ato hapin mundësinë që efektet e vogla, restauruese të natyrës, të përsëritura gjatë muajve dhe viteve, mund të grumbullohen dhe të mbështesin njohjen dhe rezistencën.
Pra, kur të qenit jashtë ju bën të ndiheni më të lehtë ose më pak të bllokuar në mendimet tuaja, kjo ndjenjë ia vlen të dëgjohet. Truri juaj po ndryshon vërtet gjendjen e tij.
Dhe ndoshta të kuptuarit se si natyra na ndikon dhe si e trajtojmë atë mund të na ndihmojë ta mbrojmë më mirë atë. Kujdesi për natyrën është si kujdes për veten tonë ashtu edhe për të tjerët.
