Pse kafshët e sterilizuara jetojnë më gjatë? Shkenca ka një shpjegim

Parandalimi i riprodhimit te disa gjitarë mund ta zgjasë jetëgjatësinë e tyre me një mesatare prej rreth 10 përqind, sipas një studimi të ri shkencor të bazuar kryesisht në të dhëna nga kafshët e mbajtura në robëri. Hulumtimi, i cili përfshin kafshë nga kopshte zoologjike dhe akuariume anembanë botës, sugjeron që kafshët e sterilizuara (qoftë përmes ndërhyrjes kirurgjikale ose kontracepsionit hormonal) shpesh jetojnë më gjatë, raporton Science Alert.

Efektet ndryshojnë në varësi të specieve, seksit, kushteve në të cilat jeton kafsha dhe metodës së përdorur. Tek babuinët femra hamadryas (Papio hamadryas), përdorimi i kontracepsionit hormonal u shoqërua me një jetëgjatësi prej 29 përqind më të gjatë, ndërsa meshkujt e kastruar të së njëjtës specie jetuan mesatarisht 19 përqind më gjatë.

Sipas ekologut statistikor dhe matematikor Fernando Colchero të Institutit Max Planck për Antropologjinë Evolucionare, rezultatet tregojnë se riprodhimi mbart një kosto të konsiderueshme energjie. “Ulja e investimeve në riprodhim lejon që më shumë energji të drejtohet drejt jetëgjatësisë”, thotë ai.

Ekipi i kërkimit analizoi të dhëna mbi 117 lloje gjitarësh me data të lindjes dhe vdekjes të regjistruara saktësisht, si dhe një meta-analizë të 71 studimeve shkencore të publikuara midis viteve 1930 dhe 2021. Përfundimi është se kastrimi te meshkujt dhe sterilizimi ose kontracepsioni hormonal afatgjatë te femrat shoqërohen me jetëgjatësi më të madhe në një gamë të gjerë speciesh.

Tek meshkujt, kastrimi (por jo vazektomia) tregoi një efekt pozitiv, duke sugjeruar një rol për nivelet e ulëta të testosteronit dhe një reduktim të sjelljes agresive dhe të rrezikshme. Efekti më i madh u pa tek kafshët e sterilizuara në fazat e hershme të jetës.

Autori kryesor i studimit, Mike Garratt nga Universiteti i Otagos në Zelandën e Re, pohon se efektet janë më të theksuara kur sterilizimi ndodh para pubertetit, duke treguar ndikimin e hormoneve në mekanizmat e plakjes.

Tek femrat, format e ndryshme të sterilizimit shoqëroheshin me më pak infeksione dhe jetëgjatësi më të madhe, por pa varësi të konsiderueshme nga mosha në të cilën kryhej procedura. Studiuesit theksojnë se kjo mbështet gjithashtu teoritë evolucionare të menopauzës dhe investimeve të reduktuara riprodhuese në jetën e mëvonshme.

Megjithatë, një jetë më e gjatë nuk do të thotë gjithmonë shëndet më i mirë. Disa brejtës të sterilizuar janë vërejtur të shfaqin të ashtuquajturin “paradoks të shëndetit dhe mbijetesës”, ku jetëgjatësia është më e gjatë, por cilësia e shëndetit në pleqëri është më e dobët – një fenomen që vërehet edhe tek njerëzit.

Shkencëtarët paralajmërojnë se këto rezultate janë të vështira për t’u zbatuar drejtpërdrejt te njerëzit, sepse mjekësia moderne, ushqyerja dhe mbështetja sociale ndryshojnë ndjeshëm kostot biologjike të riprodhimit.