A janë njerëzit që luajnë shah më të zgjuar se të tjerët?

Të luash lojëra tavoline, nga shahu klasik deri te lojërat strategjike si Monopoli, është një mënyrë e shkëlqyer për ta mbajtur trurin aktiv. Lojëra të tilla inkurajojnë përqendrimin, kujtesën, të menduarit kritik, zgjidhjen e problemeve dhe vendimmarrjen. Përveç kësaj, ato ofrojnë kontakt të drejtpërdrejtë me njerëz të tjerë.

Për shkak të këtyre përfitimeve mendore dhe sociale, lojërat e tavolinës mund të ndihmojnë në ruajtjen e shëndetit të trurit deri në pleqëri. Për shembull, një studim francez i vitit 2013 zbuloi se njerëzit mbi 65 vjeç që luanin rregullisht lojëra kishin një rrezik 15 për qind më të ulët për të zhvilluar demencë. Në mënyrë të ngjashme, një studim spanjoll i vitit 2025 zbuloi se banorët e azilit të pleqve që merrnin pjesë në lojëra tavoline dy herë në javë treguan funksion më të mirë njohës dhe një cilësi më të lartë jetese. Lojërat kanë treguar gjithashtu një efekt pozitiv në zhvillimin e aftësive matematikore dhe logjike tek fëmijët parashkollorë. Shahu

dhe aktiviteti i trurit

Vëmendja më e madhe në kërkim i është kushtuar shahut. Një rishikim i vitit 2025 i kërkimit zbuloi se lojtarët me përvojë të shahut kanë aktivitet më të madh dhe lidhje më të mirë në pjesët e trurit përgjegjëse për përpunimin vizual, perceptimin hapësinor dhe vendimmarrjen. Shahu nuk ka të bëjë vetëm me “llogaritjen e lëvizjeve”, por edhe me njohjen e konfigurimeve të gurëve. Lojtarët më të mirë nuk analizojnë çdo pozicion që nga fillimi, por i njohin shpejt modelet e njohura dhe situatat tipike, që do të thotë se aftësia e tyre për të perceptuar vizualisht strukturat dhe marrëdhëniet është shumë më e zhvilluar se ajo e fillestarëve.

Kujtesa e punës dhe përqendrimi.

Të luash shah gjithashtu zhvillon kujtesën e punës, aftësinë për të ruajtur dhe përpunuar informacionin në një afat të shkurtër. Gjatë një loje, lojtari duhet të monitorojë variante të shumta lëvizjesh, të vlerësojë pasojat dhe të planifikojë përpara. Hulumtimet tregojnë se studentët që luajnë shah rregullisht performojnë më mirë në testet e vëmendjes dhe përqendrimit, dhe tek të rriturit, loja afatgjatë shoqërohet me vendimmarrje më efektive nën presionin e kohës.

Imazheria me rezonancë magnetike tregon se lojtarët me përvojë të shahut kanë lidhje më të mira në pjesët e trurit që janë të rëndësishme për planifikimin dhe të menduarit analitik. Ndërsa kjo nuk do të thotë që të gjithë lojtarët e shahut kanë një IQ më të lartë, loja e rregullt zhvillon të menduarit strategjik, aftësinë për të parashikuar dhe vlerësuar rrezikun.

A e rrit shahu IQ-në?

Meta-analizat tregojnë se shahu mund të çojë në një rritje të lehtë të rezultateve të testeve të IQ tek fëmijët, veçanërisht në fushën e aftësive matematikore. Megjithatë, efekti nuk është dramatik.

Ekspertët theksojnë se shahu nuk krijon gjeni, por stërvit aftësinë e trurit për aftësi të caktuara. Stimulon zhvillimin e funksioneve njohëse, por në vetvete nuk garanton inteligjencë mbi mesataren.