Ka konflikte globale për mineralet e rralla, por për çfarë përdoren ato në të vërtetë?

ADMINISTRATA e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, do të organizojë sot një takim të madh me ministrat e Bashkimit Evropian dhe vendeve të tjera mbi “mineralet kryesore”.

Është një kategori e gjerë që përfshin dhjetëra materiale të tilla si kobalti, nikeli, mangani, grafiti dhe litiumi, por edhe “minerale të rralla të tokës”, pra një seri prej 17 elementësh kyç për shumë pajisje të teknologjisë së lartë, në prodhimin e të cilave Kina është lider.

Neodim, praseodim, disprosium, terbium

Prodhimi botëror i mineraleve të rralla të papërpunuara është rritur nga 220,000 ton në vitin 2019 në 390,000 ton në vitin 2024, një rritje prej 77 përqind gjatë pesë viteve, sipas grupit francez të kërkimit Cercle CyclOpe.

Pjesa më e madhe e vlerës ekonomike të sektorit lidhet me katër elementë: neodimi, praseodimi, disprosiumi dhe terbiumi.

Magnet për turbinat me erë

Këto katër minerale të rralla “magnetike” të tokës përdoren kryesisht për të prodhuar magnete të përhershme, më të famshmit prej të cilëve janë neodimiumi dhe janë rreth 10 herë më të fortë se ato konvencionale.

Përdorimi i mineraleve të rralla të tokës rrit forcën e magnetit dhe zvogëlon madhësinë dhe peshën e tij, tha Damien Ambroise i firmës franceze të konsulencës për energjinë Bartle.

Një turbinë e vetme me erë në det të hapur përmban deri në një ton metale të tilla magnetike të tokës së rrallë.

Avionë luftarakë, shkopinj golfi

Prodhuesit e avionëve janë një konsumator i madh i mineraleve të rralla të tokës, veçanërisht kur bëhet fjalë për avionët luftarakë.

Sipas buletinit amerikan Rare Earth Exchanges, Lockheed Martin është përdoruesi më i madh amerikan i samariumit, i cili u lejon magnetëve t’i rezistojnë temperaturave jashtëzakonisht të larta.

Çdo avion luftarak F-35 kërkon më shumë se 400 kilogramë minerale të rralla të tokës, sipas një raporti nga Shërbimi Kërkimor i Kongresit të SHBA-së.

Skandiumi përdoret për të bërë aliazhe të lehta por të forta me alumin, të cilat përdoren në industrinë e avionëve, shkopinj golfi, shkopinj bejsbolli dhe biçikleta.

Telefonat inteligjentë

Mineralet e rralla të tokës gjenden gjithashtu në çdo telefon inteligjent, ku ato përmirësojnë cilësinë e ekranit dhe lejojnë që telefoni të dridhet.

Çdo kopje përmban rreth tre gramë, që do të thotë se në 1.24 miliardë pajisje të shitura në të gjithë botën në vitin 2024, kishte 3,700 ton.

Motorë

Çdo motor në një automjet hibrid ose elektrik ka midis 1.2 dhe 3.5 kilogramë minerale të rralla të tokës, sipas Byrosë Franceze të Kërkimeve Gjeologjike dhe Minierore.

Ato përdoren gjithashtu në prodhimin e motorëve të vegjël, siç janë ata që lëvizin automatikisht pasqyrat e pasme të një makine pasi ajo është parkuar.

Automjetet që përdorin vetëm motorë me djegie të brendshme kanë gjithashtu minerale të rralla, veçanërisht në konvertuesin katalitik. Lantani dhe ceriumi zvogëlojnë emetimet e dëmshme nga makinat.

Vaj, xham dhe lazerë

Në industrinë kimike, ceriumi përdoret gjerësisht në rafinimin e naftës dhe lustrimin e qelqit.

Erbiumi ka aplikime në fusha të ndryshme mjekësore, duke përfshirë stomatologjinë, dermatologjinë dhe oftalmologjinë.

Erbiumi dhe neodimi janë gjithashtu të rëndësishëm në prodhimin e lazerëve për gdhendje dhe prerje industriale.

Shtimi i metaleve të ndryshme tokësore ndryshon gjatësinë e valës së lazerit, dhe për këtë arsye qëllimin dhe ngjyrën e tij, tha Ambroise. “Ai ofron ngjyra të bukura për efektet e ndriçimit.”