Teleskopi i ri i NASA-s do të hartojë miliarda galaktika me pamje panoramike

Agjencia amerikane e hapësirës NASA po finalizon përgatitjet për lëshimin e teleskopit hapësinor „Nancy Grace Roman“, të planifikuar për fundin e gushtit 2026. Observatori i ri hapësinor do të mundësojë fotografimin panoramik të hapësirës me rezolucion të ngjashëm me atë të teleskopit Hubble, por me një fushë shikimi njëqind herë më të madhe. Misioni do të mbledhë të dhëna për natyrën e energjisë së errët, shpërndarjen e materies së errët dhe statistikat e sistemeve planetare të largëta.

Observatori Roman ka një pasqyrë kryesore me diametër 2,4 metra, me përmasa identike me pasqyrën e Hubble. Dallimi kryesor qëndron te instrumenti me fushë të gjerë (Wide Field Instrument), një kamerë me rezolucion prej 300 megapikselësh.

Me një fotografi të vetme, Roman do të fotografojë një sipërfaqe të qiellit për të cilën Hubble do të kishte nevojë për qindra vëzhgime të veçanta dhe dekada punë. Kjo do të mundësojë hartëzimin sistematik të miliarda galaktikave brenda vetëm disa viteve.

Një nga qëllimet kryesore shkencore është matja e efekteve të energjisë së errët, forcës misterioze që përshpejton zgjerimin e universit. Teleskopi do të monitorojë shpërndarjen e galaktikave në hapësirë dhe kohë përmes matjes së lëkundjeve akustike barionike dhe efektit të dobët të lentes gravitacionale.

Këto matje do t’u mundësojnë astrofizikanëve të verifikojnë nëse energjia e errët sillet si një vlerë konstante apo nëse dendësia e saj ndryshon me kalimin e kohës.

Përveç kamerës me fushë të gjerë, teleskopi mbart edhe një instrument për fotografimin e drejtpërdrejtë të planetëve jashtë Sistemit Diellor. Koronografi i Roman përmban një sistem maskash dhe pasqyrash speciale të deformueshme që bllokojnë dritën e yllit mëmë me një raport prej një miliard me një.

Kjo teknologji për herë të parë mundëson vëzhgimin e drejtpërdrejtë dhe analizën spektroskopike të atmosferave të gjigantëve të ftohtë të gaztë, të ngjashëm me Jupiterin, duke hapur rrugën për misionet e ardhshme të fokusuara te planetët me madhësinë e Tokës.