Kos: Nuk duhet të pranojmë kuaj trojanë; BE ndryshon rregullat për zgjerimin

Komisionerja e Zgjerimit të BE-së, Marta Coss, ka paraqitur propozimin e Komisionit Evropian për një reformë gjithëpërfshirëse të procesit të pranimit. Plani parashikon integrim gradual, kontrolle më të rrepta mbi vendet kandidate dhe një metodologji të re për një fazë që Coss e përshkroi si një moment të ri të Helsinkit për Bashkimin, raporton Euronews.

“Bota ka ndryshuar dhe zgjerimi duhet të ndryshojë bashkë me të”, tha Komisionerja Koss në Konferencën e Ambasadorëve të Republikës së Kroacisë në Zagreb. Në fjalimin e saj, ajo prezantoi elementët kryesorë të rishikimit të ardhshëm të politikës së zgjerimit. Kjo iniciativë e lënë pas dore prej kohësh shqyrton se si do të funksiononte një Bashkim Evropian me më shumë se 30 anëtarë. Komisioni e ka përditësuar çështjen për të marrë drejtimin përpara një debati të rëndësishëm nga udhëheqësit e BE-së që pritet në tetor.

Sipas mendimit të Komisioneres Sllovene, BE-ja po përballet me një moment të ri në Helsinki. Ajo aludoi në takimin e liderëve evropianë në kryeqytetin finlandez që mundësoi zgjerimin e madh pas Luftës së Ftohtë, kur dhjetë vende të reja iu bashkuan Unionit.

Kos theksoi në veçanti progresin e shpejtë të Malit të Zi, i cili ka përparuar më shumë në negociata, si dhe suksesin e Shqipërisë në përmbushjen e kushteve kryesore në fushën e sundimit të ligjit. Ai gjithashtu theksoi progresin e rëndësishëm teknik të Ukrainës dhe Moldavisë dhe vendimin e Islandës për të riaktivizuar procesin e pranimit.

“Komisioni do të paraqesë ide se si Bashkimi Evropian duhet të përgatitet për momentin kur kandidatët i afrohen fazës përfundimtare të negociatave”, tha Kos. “Unë besoj se duhet të adresojmë katër çështje kryesore në mënyrë që të arrijmë një marrëveshje në nivelin më të lartë për pranimin e anëtarëve të rinj.”

Kos beson se Unioni i zgjeruar do të ketë nevojë për reforma të rëndësishme për të mbetur funksional dhe i aftë të përshtatet shpejt me krizat. Ai theksoi se ndryshimet në vendimmarrje dhe strukturën institucionale mund të zbatohen pa ndryshuar traktatet themelore. Në këtë mënyrë, do të shmangeshin negociatat e gjata dhe ratifikimi i pasigurt në shtetet anëtare.

“Ne duhet ta përdorim këtë për ta thjeshtuar dhe për ta bërë vendimmarrjen më fleksibile. Kjo mund të nënkuptojë zvogëlimin e numrit të fushave ku një vend mund t’i bllokojë të gjithë të tjerët, por edhe zvogëlimin e institucioneve tona”, tha Kos.

Ai gjithashtu vuri në dukje mekanizmin e bashkëpunimit të zgjeruar, i cili i lejon një grupi më të vogël vendesh të BE-së të vazhdojnë me një iniciativë të caktuar nëse anëtarët e tjerë nuk janë gati për të. Ky mekanizëm është zbatuar tashmë në fusha të tilla si Shengen dhe euro.

Një element tjetër që ai theksoi është forcimi i mbrojtjeve ekzistuese. Qëllimi është të parandalohet që anëtarët e rinj të shohin një rënie të standardeve demokratike dhe sundimit të ligjit. Kjo ide u propozua nga pesë vendet themeluese të BE-së, të cilët përmendën përvojën e Hungarisë nën Viktor Orbán si shembull.

“Duhet të shkojmë një hap më tej. Duhet të sigurohemi që të mos na kaplojnë kuajt e Trojës, as sot dhe as pas 10 apo 20 vjetësh. Përvoja na ka treguar se nevojiten masa mbrojtëse më të forta për të parandaluar dhe, nëse është e nevojshme, për të korrigjuar shkeljet e parimeve dhe vlerave themelore të Unionit tonë”, tha Kos.

Megjithatë, propozimi është i diskutueshëm pasi mund të shkojë kundër parimit themelor të BE-së për barazinë e shteteve anëtare dhe potencialisht të krijojë anëtarë të nivelit të dytë. Ambasadori i Malit të Zi në BE, Petar Marković, i tha Euronews se Podgorica do të mbështeste masa të tilla, por me kusht që ato të bazohen në kritere objektive dhe të vlerësohen rast pas rasti.

“Masa të tilla janë një domosdoshmëri, jo një opsion. Ato janë thelbësore për ndërtimin e besimit dhe unitetit brenda Unionit, në mënyrë që të mund të pranojmë anëtarë të rinj”, shtoi Kos. Ajo gjithashtu vuri në dukje se mekanizmat më të rreptë mund të lehtësojnë vetë procesin e ratifikimit.

Disa vende të BE-së, veçanërisht Franca dhe Gjermania, kanë propozuar gjithashtu një rishikim të metodologjisë së zgjerimit. Theksi është në integrimin gradual, i cili do të ofronte përfitime konkrete për kandidatët që janë tashmë në fazat e hershme të procesit.

“Zgjerimi i BE-së duhet të evoluojë për t’iu përgjigjur realiteteve të sotme”, tha Kos. Ajo paralajmëroi se procesi i pranimit mund të zgjasë dekada, të cilat mund të përdoren nga kundërshtarët e BE-së për presion politik dhe pengim. “Kjo është arsyeja pse duhet të braktisim logjikën ‘gjithçka ose asgjë’. Na duhet një qasje më e strukturuar për të kompensuar kohën që nuk kemi më. Duhet të kërkojmë mënyra më ambicioze për integrim gradual”, tha ajo.

Nevoja urgjente për të ndryshuar metodologjinë rrjedh kryesisht nga fillimi i procesit të pranimit me Ukrainën. Kryeqytetet evropiane kanë frikë se një lloj garancie për anëtarësim dhe siguri do të duhet të jetë pjesë e një marrëveshjeje të ardhshme paqeje me Rusinë, duke siguruar që Kievi të mbetet në sferën evropiane të ndikimit.

Kos vuri në dukje se kandidatët mund të gëzojnë tashmë disa përfitime të hershme, të tilla si anëtarësimi në Zonën e Vetme Evropiane të Pagesave (SEPA) ose lidhja me rrjetin energjetik të BE-së. “Këto janë hapa pozitivë, por nuk janë të mjaftueshëm”, shtoi ajo.

Së fundmi, Kos theksoi se Brukseli duhet të kuptojë ndikimin e anëtarëve të rinj në vendet ekzistuese dhe të mbrojë interesat e BE-së nga rreziqet e mundshme. “Ne kemi përvojë me masa të gjera kalimtare që sigurojnë integrimin e qetë të anëtarëve të rinj. Gjithashtu duhet të sigurohemi që buxheti i BE-së të mund të vazhdojë të financojë prioritetet tona”, shtoi ajo.

Çështja e përfshirjes së vendeve të reja në buxhetin e BE-së po shkakton mosmarrëveshje midis qeverive evropiane, duke i komplikuar më tej negociatat tashmë të tensionuara për kuadrin e ardhshëm financiar shumëvjeçar, shkruan media.