Pse nafta është bërë shumë më e shtrenjtë se benzina në pompa?

Dizel është një karburant kyç për industrinë dhe transportin

Së pari, nafta është një lëndë djegëse industriale. Përdoret për kamionë, anije, makineri ndërtimi, makineri bujqësore dhe për pjesën më të madhe të logjistikës.

Kur ka kriza gjeopolitike ose ndërprerje në transportin e naftës, kërkesa për naftë shpesh rritet më shpejt sesa për benzinë, pasi vendet dhe kompanitë përpiqen të sigurojnë furnizime për sektorët kryesorë të ekonomisë.

Evropa ka pasur mungesë të naftës për vite me radhë

Së dyti, tregu evropian ka pasur një mungesë strukturore të naftës prej disa vitesh. Rafineritë evropiane prodhojnë më pak naftë sesa i nevojitet tregut, dhe më parë një pjesë e madhe e saj vinte nga Rusia. Pas sanksioneve kundër Rusisë, Evropës i është dashur ta blejë atë nga tregje më të largëta si Lindja e Mesme ose India, gjë që automatikisht rrit çmimin.

Së treti, kriza aktuale në Lindjen e Mesme po ndikon më tej në naftë. Nëse ekziston rreziku i transportit përmes Ngushticës së Hormuzit, logjistika dhe transporti detar bëhen më të shtrenjta, dhe kjo reflektohet drejtpërdrejt në çmimin e naftës, pasi sektori i mallrave dhe transportit e përdor atë më shumë.

Ekziston edhe një arsye teknike. Nafta dhe benzina kanë kuota të ndryshme të derivateve në bursë, dhe në javët e fundit, çmimi i naftës është rritur më shpejt se benzina në tregun evropian.

Kur shteti përcakton çmimin maksimal të karburantit, ai në fakt ndjek ato kuotime ndërkombëtare.

Prandaj ndryshimi është i dukshëm tani: herën e fundit në vendin tonë, nafta u rrit me 14.5 denarë, ndërsa benzina me 5 denarë, sepse presioni nga tregu ndërkombëtar është shumë më i fortë mbi naftën.

Nafta ka një ndikim të fortë në inflacion

Nga një perspektivë ekonomike, ky është një sinjal i rëndësishëm. Rritja e çmimeve të naftës është shumë më serioze për inflacionin sesa rritja e çmimeve të benzinës, sepse nafta ndikon në transportin e ushqimit, materialeve të ndërtimit dhe pothuajse të gjitha produkteve që lëvizin në rrugë.

Ekonomistët shpesh thonë se çmimi i naftës është një nga çmimet më të rëndësishme në çdo ekonomi, sepse ai drejton pothuajse të gjithë rrjedhën fizike të mallrave. Ndryshe nga benzina, e cila është kryesisht lëndë djegëse për automjetet e pasagjerëve, nafta është lënda djegëse e ekonomisë. Kur nafta bëhet më e shtrenjtë, lëvizja e mallrave nëpër ekonomi bëhet më e shtrenjtë.

Pjesa më e madhe e transportit në Evropë dhe në rajon kryhet me kamionë që përdorin naftë. Çdo produkt që shihni në dyqan – nga buka te televizorët – ka përshkuar të paktën një pjesë të udhëtimit të tij me kamion. Pra, edhe një rritje relativisht e vogël e çmimit të naftës rrit menjëherë kostot e logjistikës. Kompanitë më pas ia kalojnë këto kosto çmimit të produktit dhe inflacioni fillon të përhapet në të gjithë ekonominë.

Rritja e çmimeve të karburantit ndikon në ushqim, transport dhe ndërtim

Nafta luan gjithashtu një rol të madh në bujqësi. Traktorët, korrëset, sistemet e ujitjes dhe transporti i drithërave përdorin pothuajse gjithmonë naftë. Kur çmimi i saj rritet, prodhimi i ushqimit bëhet më i shtrenjtë dhe është një nga artikujt më të ndjeshëm në çdo ekonomi. Kjo është arsyeja pse qeveritë e monitorojnë shumë nga afër çmimin e këtij karburanti.

Një sektor i tretë që varet shumë nga nafta është ndërtimi. Makineritë e ndërtimit, ekskavatorët, kamionët e betonit dhe transporti i materialeve punojnë pothuajse ekskluzivisht me naftë. Ndërsa bëhet më e shtrenjtë, rritja e kostove të ndërtimit bëhet e pashmangshme, duke ndikuar në çmimin e infrastrukturës, strehimit dhe projekteve të mëdha.

Për shkak të gjithë kësaj, ekonomistët shpesh përdorin një formulë të thjeshtë: nafta është gjaku i ekonomisë reale. Ndërsa benzina flet më shumë për shpenzimet e konsumatorëve, nafta flet për gjendjen e industrisë, transportit dhe prodhimit.

Kjo është arsyeja pse qeveritë shpesh përpiqen të kontrollojnë ose zbutin rritjen e çmimit të saj, sepse një rritje e papritur e çmimit të naftës mund të shkaktojë shumë shpejt një valë të re inflacioni.