Ekspozimi ndaj ndotjes (veçanërisht ndotja e ajrit, zhurma e trafikut dhe kimikatet toksike) lidhet gjithnjë e më shumë me një rrezik në rritje të problemeve të shëndetit mendor, paralajmëron Agjencia Evropiane e Mjedisit (EEA).
Sipas agjencisë, nevojiten “masa urgjente dhe drastike” për të ulur ndotjen, pasi edhe një ulje e moderuar mund të përmirësojë ndjeshëm shëndetin mendor të popullsisë.
Shëndeti mendor është rezultat i faktorëve të shumtë (predispozita gjenetike, kushte sociale dhe ekonomike, zakone psikologjike dhe të stilit të jetesës), por kërkimet shkencore gjithnjë e më shumë e drejtojnë ndotjen si një faktor që mund të përkeqësojë simptomat ose të kontribuojë në shfaqjen e çrregullimeve mendore.
Ndotja e ajrit ndikon në tru
Hulumtimet tregojnë se ekspozimi ndaj ajrit të ndotur gjatë shtatzënisë, fëmijërisë dhe adoleshencës së hershme mund të çojë në ndryshime strukturore dhe funksionale në tru.
Agjencia evropiane thekson se analiza të shumta shkencore kanë krijuar një lidhje të fortë midis ekspozimit afatgjatë ndaj cilësisë së dobët të ajrit dhe depresionit.
Provat më të forta lidhen me lëndën e imët grimcore PM2.5 dhe dioksidin e azotit (NO2).
Disa studime tregojnë se periudhat me nivele të larta të ndotjes shoqërohen gjithashtu me një incidencë më të lartë të depresionit, ndërsa majat afatshkurtra të ndotjes mund të përkeqësojnë simptomat tek njerëzit me skizofreni.
Zhurma e trafikut si faktor stresi
Agjencia Evropiane paralajmëron se ekspozimi afatgjatë ndaj zhurmës nga trafiku rrugor, hekurudhor dhe ajror mund të shkaktojë reagimin e trupit ndaj stresit.
Kjo çon në rritje të inflamacionit dhe stresit oksidativ, të cilat mund të përkeqësojnë më tej shëndetin mendor.
Hulumtimet tregojnë se çdo rritje prej 10 decibelësh e zhurmës sjell një rritje të vogël, por të matshme të rrezikut të depresionit dhe ankthit.
Një lidhje veçanërisht e fortë është parë me zhurmën e avionëve, ku rreziku i depresionit mund të rritet me rreth 12% për çdo 10 decibel.
Kimikatet toksike dhe shëndeti mendor
Edhe sasi të vogla të kimikateve të caktuara mund të kenë një ndikim negativ në shëndet, përfshirë shëndetin mendor.
Agjencia evropiane analizoi kërkimet që lidhen me metalet e rënda, pirjen pasive të duhanit, pesticidet dhe kimikatet që prishin sistemin hormonal.
Ekzistojnë provat më të qëndrueshme për plumbin dhe pirjen pasive të duhanit, të cilat shoqërohen me depresion dhe skizofreni, veçanërisht kur ekspozimi ndodh gjatë shtatzënisë ose fëmijërisë.
Ekspozimi ndaj pesticideve është lidhur gjithashtu me depresionin, ankthin dhe skizofreninë.
Shëndeti mendor në Evropë
Sipas të dhënave nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, një në gjashtë persona në Evropë jeton me një lloj çrregullimi mendor, dhe një në tre prej tyre nuk merr trajtim të përshtatshëm.
Në Bashkimin Evropian në vitin 2023, më shumë se 11 milionë vjet jetë me aftësi të kufizuara do të shoqërohen me çrregullime mendore, dhe ky numër pritet të vazhdojë të rritet – veçanërisht tek të rinjtë dhe grupet vulnerabël.
