Lufta midis SHBA-së dhe Iranit, e cila ka hyrë në javën e dytë, po fillon të ketë pasoja serioze në ekonominë globale, veçanërisht në Evropë. Rritja e ndjeshme e çmimeve të naftës dhe gazit, ndërprerjet në transportin e energjisë dhe frika nga një konflikt i zgjatur u kujtojnë udhëheqësve evropianë krizën energjitike të vitit 2022, e cila shpërtheu pas pushtimit rus të Ukrainës.
Pastaj çmimet e energjisë shpërthyen dhe qeveritë në të gjithë Evropën u detyruan të shpenzonin qindra miliarda euro për të ndihmuar familjet dhe industrinë.
Nafta mbi 100 dollarë, benzina rritet përsëri
Tani një skenar i ngjashëm po rikthehet sërish.
Çmimi i naftës në një moment kaloi 100 dollarë për fuçi, ndërsa çmimi i gazit natyror në Evropë filloi të rritet përsëri dhe arriti në më shumë se 60 euro për megavat-orë – niveli më i lartë që nga kriza e fundit energjetike.
Ngushtica e Hormuzit – pika më e rëndësishme për naftën botërore
Frikë shtesë krijohet nga situata rreth Ngushticës së Hormuzit, një nga korridoret më të rëndësishme të energjisë në botë.
Rreth 20 përqind e tregtisë botërore të naftës kalon nëpër këtë ngushticë, dhe lufta dhe kërcënimet iraniane ndaj anijeve kanë ndërprerë ndjeshëm transportin.
Prandaj, ministrat e financave të vendeve të G7 mbajtën një takim urgjent për të diskutuar mundësinë e përdorimit të rezervave strategjike të naftës për të stabilizuar tregun.
Megjithatë, ende nuk është marrë një vendim përfundimtar.
Brukseli paralajmëron për “pasoja të paparashikuara”
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka paralajmëruar se Evropa po përballet tashmë me “pasoja të padëshiruara të konfliktit rajonal”, që ndikojnë në tregjet e energjisë, tregtisë dhe financiare.
Sa më gjatë të zgjasë lufta, aq më e madhe do të jetë goditja ekonomike
Se sa e rëndë do të jetë goditja ekonomike varet kryesisht nga kohëzgjatja e konfliktit, paralajmërojnë ekonomistët.
Nëse luftimet përfundojnë në javët në vijim, rritja e çmimeve të energjisë mund të jetë jetëshkurtër. Por nëse lufta zgjat me muaj, ekonomia globale mund të përballet me një valë të re inflacioni dhe ngadalësimi të rritjes.
Disa vlerësime tregojnë se inflacioni global mund të rritet me rreth dy pikë përqindjeje, ndërsa në Shtetet e Bashkuara mund të kalojë përsëri katër përqind.
Evropa ka frikë nga stagflacioni
Komisioneri Europian për Ekonominë ka paralajmëruar se një konflikt i zgjatur mund të shkaktojë një “tronditje stagflacioniste” – një kombinim i rritjes së dobët ekonomike dhe çmimeve të larta të energjisë.
Një skenar i tillë do t’i godiste veçanërisht konsumatorët evropianë, pasi energjia më e shtrenjtë do të ndikojë shpejt në çmime më të larta për ushqimin, karburantin dhe produktet e tjera.
Masat e mundshme: rezervat, shoqërimi ushtarak i cisternave dhe ndërhyrjet
Udhëheqësit evropianë tashmë po shqyrtojnë masa të ndryshme për të mbrojtur furnizimet me energji.
Presidenti francez Emmanuel Macron tha se rivendosja e lundrimit nëpër Ngushticën e Hormuzit është thelbësore për stabilitetin e tregut global të energjisë.
Franca po shqyrton gjithashtu mundësinë e një eskorte ushtarake për tankerët, por Macron paralajmëroi se një operacion i tillë nuk mund të fillojë derisa situata në terren të stabilizohet.
Bashkimi Evropian, në teori, mund të përdorë rezerva strategjike të energjisë, prokurim të përbashkët të gazit ose kufizime të përkohshme të çmimeve, por për momentin, shtetet anëtare po monitorojnë nga afër zhvillimin e situatës.
Tregjet tashmë po reagojnë.
Një shqetësim tjetër është se rezervat evropiane të gazit janë më të ulëta se zakonisht pas dimrit të ftohtë , gjë që mund ta bëjë të vështirë rimbushjen e tyre gjatë verës.
Edhe pse autoritetet sigurojnë se nuk ka rrezik të menjëhershëm për mungesë energjie, tregjet tashmë po reagojnë dhe çmimet e karburantit në të gjithë Evropën kanë filluar të rriten.
Ndërkohë, pasojat e konfliktit po ndihen edhe në Shtetet e Bashkuara. Rritja e çmimeve të energjisë ka goditur tashmë konsumatorët dhe tregjet financiare, ndërsa ekonomistët paralajmërojnë se një luftë e zgjatur mund të ulë konsumin dhe të ngadalësojë rritjen ekonomike.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, pretendon se konflikti do të jetë jetëshkurtër dhe se rritja e çmimeve të naftës është një “çmim i vogël për sigurinë”.
Megjithatë, ekonomistët paralajmërojnë se pasiguria mbetet e lartë – dhe se sa më gjatë të zgjasë lufta, aq më të rënda do të jenë pasojat për ekonominë globale, dhe veçanërisht për Evropën.
