Hulumtimet tregojnë se nga “e ka origjinën” patatja
Hulumtimi tregoi se gjithçka filloi rreth 8 deri në 9 milionë vjet më parë, në Ande.
Suksesi i patates si një produkt ushqimor global filloi në mesin e shekullit të 16-të, kur eksploruesit e sollën atë në Evropë nga Andet. Me kalimin e kohës, ajo është bërë një nga ato ushqime “thelbësore” në dietat e përditshme në të gjithë botën, si dhe pjesë e furnizimit me ushqim, pas misrit, grurit dhe orizit.
Hulumtime të reja hedhin dritë mbi evolucionin
Historia ka treguar se ky ushqim shumë i çmuar arriti në tryezat tona nga Andet, por shkencëtarët kanë luftuar prej kohësh për t’iu përgjigjur pyetjes së evolucionit të kësaj bime. Një studim i ri, i botuar në revistën Cell në fund të vitit 2025, i ka ndihmuar shkencëtarët nga Universiteti i Utah-ut të kuptojnë më mirë mekanizmat e evolucionit.
Një analizë e re gjenetike e qindra gjenomeve të bimëve zbulon se patatja moderne e ka origjinën te hibridizimi natyror, një kryqëzim evolucionar midis stërgjyshit të domates dhe një bime të quajtur Solanum etuberosum (e gjetur në Kilin e sotëm), e cila e ka origjinën rreth 8 deri në 9 milionë vjet më parë.
Rezulton se ky flirt prehistorik midis dy bimëve – gjeni SP6A nga domatja mundësoi prodhimin e zhardhokëve, ndërsa gjeni IT1 nga Solanum etuberosum është përgjegjës për kontrollin e rritjes së rizomave. Pa përzierjen e këtyre dy gjeneve, bima e patates siç e njohim sot nuk do të ekzistonte.
Për më tepër, u tregua se pjesa nëntokësore e sapoformuar e bimës ishte një depo e madhe energjie dhe uji, e cila u lejonte bimëve të mbijetonin në kushtet e ndryshueshme, të ftohta dhe të ashpra që u krijuan në Ande në atë kohë, për shkak të ndryshimeve klimatike.
Me atë “truk” të ri evolucionar, pasardhësit u zgjeruan, u përshtatën me vende të ndryshme dhe evoluan në një mori speciesh (më shumë se njëqind specie patatesh të egra dhe të zbutura të njohura në të gjithë botën).
Ky zbulim jo vetëm që zgjidh një enigmë të vjetër, por ndryshon edhe mënyrën se si e shohim evolucionin: tregon se hibridizimi, i cili prej kohësh konsiderohej një devijim, në situata të caktuara është edhe “motori” i tipareve dhe linjave të reja të jetës.
