Ministritë, bashkitë, ndërmarrjet publike dhe kompanitë shtetërore kanë borxh 693 milionë euro

Të dhënat financiare mbi faturat e vonuara, por të papaguara nga sektori publik, që nga qershori, zbulojnë një pamje shqetësuese të disiplinës fiskale në vend.

Ministritë, bashkitë, ndërmarrjet shtetërore dhe publike kanë marrë fatura, afati i pagesës së të cilave ka skaduar tashmë, në vlerë prej 42.7 miliardë denarësh, ose rreth 693 milionë euro, sipas Sistemit Elektronik për Raportimin dhe Regjistrimin e Detyrimeve (ESPEO), i cili drejtohet nga Ministria e Financave.

Kjo sasi e madhe borxhi jo vetëm që paralizon funksionet themelore të institucioneve, por kërcënon drejtpërdrejt mbijetesën e kompanive private që punojnë me shtetin, duke krijuar një zinxhir pasigurie në të gjithë ekonominë.

Kompanitë po flasin “me turp” për shumën që shteti u detyrohet atyre, dhe kritika gjithnjë e më të forta po vijnë nga institucionet financiare ndërkombëtare.

Infrastruktura, energjia dhe kujdesi shëndetësor po pengojnë

Rekordmeni absolut në krijimin e borxheve të reja dhe të papaguara është Ndërmarrja Publike për Rrugë Shtetërore dhe Infrastrukturë Hekurudhore, ose ” Hekurudhat e Maqedonisë – Infrastrukturë “, blloku i detyrimeve të vonuara të së cilës tejkalon 91.5 milionë euro. Menjëherë pas saj është SHA MZH “Transporti” me borxhe prej rreth 83.8 milionë eurosh, që tregon një krizë të thellë në të gjithë sektorin hekurudhor.

Në vendin e tretë për nga borxhet e papaguara është “Institucioni Shëndetësor për Nevojat e Institucioneve Publike Shëndetësore, Klinikave Universitare, Institutit dhe Qendrës së Emergjencës”, i cili ka borxh 35 milionë euro.

Gjigantët e energjisë gjithashtu japin një kontribut të rëndësishëm në këtë statistikë negative. AD Elektrani na Severna Makedonija (ESM) ka borxh pothuajse 34 milionë euro, ndërsa dega e saj e ngrohjes qendrore ka detyrime të prapambetura por të papaguara në shumën prej 29.7 milionë eurosh.

Situata në kujdesin shëndetësor publik është alarmante nëse shihet në tërësi. Institucionet publike të kujdesit shëndetësor kanë borxh 134.2 milionë euro.

Ndërmarrjet publike dhe kompanitë shtetërore kanë borxh 271.5 milionë euro. Ndër ndërmarrjet publike, borxhi i NP “Ujësjellës dhe Kanalizime” Shkup është rreth 13.8 milionë euro nga faturat e vonuara, por të papaguara.

Bashkitë kanë borxh 93 milionë euro

Vetëm komunat kanë borxh 93.2 milionë euro. Kjo është një shifër marramendëse duke pasur parasysh se që nga qershori i vitit 2025, borxhet e papaguara të komunave arritën në 64.7 milionë euro, ose 28.5 milionë euro më pak se bilanci aktual i borxhit.
Debitorët më të mëdhenj janë Komuna e Gostivarit , e cila ka borxh 14.8 milionë euro, dhe Komuna e Tetovës, me një borxh prej 14 milionë eurosh.

Pesë debitorët kryesorë përfshijnë Komunën e Sarajit me një borxh që tashmë duhej ta paguante në shumën prej 4.2 milionë eurosh, Komunën e Karposhit – 4.1 milionë euro dhe Komunën e Kisella Vodës – 3.9 milionë euro.

Problemi i likuiditetit të bashkive është një temë e nxehtë në publik. Përveç financimit nga të ardhurat e tyre, ka transferta nga shteti për bashkitë, si dhe “injeksione” të jashtëzakonshme që herë pas here ulin borxhet, por shumica e bashkive bien përsëri në borxhe të reja.

Sipas Programit të Reformës Ekonomike 2025-2027, është planifikuar një rritje e vazhdueshme e transfertave nga shteti në bashki. Për këtë vit, shuma e planifikuar është 669 milionë euro, dhe në vitin 2027 në shumën prej 716 milionë eurosh.

“Finance Think ” theksoi vitin e kaluar se rritja e borxhit të sektorit publik me kalimin e viteve dëmton disiplinën financiare dhe se kjo përbën një “rrezik moral”.

“Rritja e detyrimeve të prapambetura tregon një ‘rrezik moral’ të mundshëm, pasi qeveria qendrore shpesh ndërhyn për t’i shërbyer ato, gjë që dëmton disiplinën fiskale afatgjatë dhe krijon një pritshmëri se detyrimet e ardhshme do të mbulohen nga nivele të tjera të qeverisjes”, analizon Finance Think.