Uji po konsumohet më shpejt sesa po ripërtërihet, bota po përballet me një problem serioz

Bota po hyn në një periudhë “falimentimi global të ujit” që prek miliarda njerëz, sipas një raporti të ri të Kombeve të Bashkuara. Përdorimi i tepërt dhe ndotja e ujit duhet të adresohen urgjentisht sepse askush nuk e di se kur i gjithë sistemi mund të shembet, me pasoja serioze për paqen dhe kohezionin social, paralajmëron autori kryesor i raportit, shkruan The Guardian.

Mungesa globale e ujit

E gjithë jeta varet nga uji, por raporti zbulon se shumë shoqëri e kanë përdorur prej kohësh ujin më shpejt sesa natyra mund ta rimbushë atë në lumenj dhe tokë. Përveç kësaj, ato kanë shfrytëzuar tepër ose shkatërruar rezervat afatgjata në akuiferët e ujërave nëntokësore dhe ligatinat.

Kjo ka çuar në “falimentimin e ujit”, me shumë sisteme uji humanitare dhe industriale që kalojnë pikën e moskthimit. Kriza klimatike po e përkeqëson problemin duke shkrirë akullnajat dhe duke krijuar periudha ekstreme të thata dhe të lagështa.

Rezultati është një botë ku 75% e njerëzve jetojnë në vende të klasifikuara si të pasigurta për ujin ose kritikisht të pasigurta për ujin, ndërsa dy miliardë njerëz jetojnë në territore që po fundosen për shkak të shembjes së akuiferëve të ujërave nëntokësore.

Rritja e konflikteve dhe krizave

Sipas raportit, konfliktet për ujin janë rritur ndjeshëm që nga viti 2010. Lumenjtë kryesorë, si Kolorado në Shtetet e Bashkuara dhe sistemi Murray-Darling në Australi, nuk arrijnë më në det, dhe janë shfaqur edhe situata të “ditës pa ujë”, kur qytetet mbeten pa ujë, siç ndodhi në Chennai të Indisë.

Gjysma e liqeneve të mëdha të botës janë zvogëluar që nga fillimi i viteve 1990, dhe madje edhe vendet e pasura me ujë si Mbretëria e Bashkuar janë në rrezik për shkak të varësisë së tyre nga ushqimet e importuara dhe produktet e tjera, proceset e prodhimit të të cilave kërkojnë sasi të mëdha uji.

Falimentimi i ujit dhe ushqimi global

Rreth 70% e ujit të ëmbël të përdorur nga njerëzit shkon në bujqësi. Profesori Kaveh Madani, i cili udhëhoqi raportin, tha:
“Miliona fermerë po përpiqen të kultivojnë më shumë ushqime me burime uji të reduktuara, të ndotura ose në zhdukje. Mungesa e ujit në Indi ose Pakistan, për shembull, ka pasoja globale për eksportet e orizit.”

Sipas raportit, më shumë se gjysma e ushqimit në botë prodhohet në zona ku furnizimet me ujë po pakësohen ose janë të paqëndrueshme. Shfrytëzimi i tepërt i ujërave nëntokësore ka shkaktuar fundosjen e qyteteve në të gjithë botën – të tilla si Rafsanjan në Iran (30 cm në vit), Tulare në SHBA (28 cm) dhe Mexico City (21 cm). Qytete të tjera të mëdha të prekura përfshijnë Xhakartën, Manilën, Lagosin dhe Kabulin.

Ndryshime themelore të nevojshme

Raporti bën thirrje për një ndryshim rrënjësor në mënyrën se si bota menaxhon dhe mbron ujin. Kjo përfshin uljen e të drejtave dhe kërkesave për ujë bazuar në rezervat e kufizuara të sotme dhe transformimin e sektorëve që përdorin intensivisht ujë, siç janë bujqësia dhe industria.

“Menaxhimi i falimentimit të ujit kërkon ndershmëri, guxim dhe vullnet politik”, thotë Madani. “Nuk mund t’i rikthejmë akullnajat e humbura ose akuiferet e shteruara, por mund të parandalojmë humbje të mëtejshme dhe të projektojmë institucione për jetën brenda kufijve të rinj hidrologjikë.”

Tshilidzi Marwala, Nënsekretar i Përgjithshëm i OKB-së, shton:
“Faliminimi i ujit po bëhet një faktor cenueshmërie, zhvendosjeje dhe konflikti. Qeverisja e drejtë tani është çelësi për ruajtjen e paqes dhe stabilitetit.”